نحوه كسب اطلاع از گزارش ها و محتواهاي مفيد"پروژه گسترش نقش آموزشي پرستار"

لطفاً جهت اطلاع از محتواهاي مفيد در"پروژه گسترش نقش آموزشي پرستار" در ستون سمت راست به سمت پايين  به آرشيو موضوعي مطالب(مباني ، اصول و روش هاي آموزش سلامت  و   گسترش نقش آموزشي پرستار ) مراجعه فرماييد.

همچنين برخي محتواهاي  تخصصي ۳ اختلال مزمن داراي اولويت در مركز الزهرا -ديابت ، اختلالات قلبي عروقي و كليوي- در سايت مركز آموزشي درماني الزهرا (س)در  صفحه ي  دفتر  آموزش سلامت از لينك مراجعين يا دفتر پرستاري ، تحت  عناوين   کارگاه توانمندسازی پرستاران جهت آموزش به بیمارقرار گرفته است. از طريق آدرس زير و رجوع به لينك و صفحه فوق الذكر  مي توانيد به آن ها دسترسي داشته باشيد:        http://www.alzahra.mui.ac.ir

از طريق ايميل nurseeducator۲۰۱۲@gmail.com [و در صورت تكميل طراحي سايت (مجزا از وبلاگ آموزش سلامت . پرستاري بهداشت جامعه) از ايميل اختصاصي سايت  f به آدرس [e-mail] ] منتظر دريافت گزارشات شما از تجاربتان در اين پروژه در ارتباط با بازتاب انديشه ها، نظرات و بازخوردها، پيشنهادها و  فعاليت هاي روزانه يا هفتگي شما در ارتباط با  آموزش به بيمار و گسترش نقش آموزشي پرستار از طريق ايميل هستيم.  در صورت غير فعال بودن جي ميل  علاوه بر آدرس هاي فوق يك كپي از نامه خود را به آدرس [e-mail]   ارسال بفرماييد.                   با تشكر(پ خراساني)

                

فرآيند آموزش سلامت به بيمار

ذكر مطالب با ذكر ماخذ و منبع(http://www.nurseeducator.ir/ ) بلا مانع است.

ماخذ: 1-كتاب مرجع چك ليست هاي خدمات پرستاري1387  ۲- درسنامه پرستاري بهداشت جامعه1 اصول و مباني بهداشت ، تاليف پروانه خراساني، انتشارات  دانشگاه آزاد اسلامي واحد نجف آباد(1387) 

فرايند آموزش سلامت يا آموزش به بيمار،  مراحلي همانند فرايند پرستاري دارد كه عبارتند از:

    1. بررسي و ارزيابي اوليه : مرحله براي تعيين  نيازها و اولويت هاي آموزشي بيمار انجام مي شود و از طريق بررسي وضعيت بيمار مطالعه، سوابق و شرح حال پزشكي، سير بيماري، نتايج آزمايشات و معاينات، الگوهاي رفتاري سالم و ناسالم و همچنين ارزيابي فاكتورهاي زمينه اي(سن، جنس، مذهب، فرهنگ، باورها، ارزرشها و اعتقادات آداب و رسوم اجتماعي و سبك زندگي خانوادگي مطالب مورد نياز آموزشي مناسب براي بيمار در نظر گرفته مي شود. گروه بهداشتي اطلاعات را از طريق مصاحبه، مشاهده، مشاوره، معاينه، مطالعات اپيدميولوژيك و پژوهش جمع آوري و بررسي مي‌كند. برحسب موقعيت‌ و شرايط بيمار و خانواده نيازهاي آموزشي براي تسهيل امر درمان، پيشگيري و ارتقاي سلامت بيمار در اختيار بيمار و همراه / خانواده قرار مي گيرد. بعد از تجزيه و تحليل اطلاعات و استانداردهاي آموزش بهداشت با توجه به نيازها و كمبود‌ها، نوع آموزش تشخيص داده مي‌شود.

2. برنامه‌ريزي : برنامه‌ريزي شامل سه مرحله تنظيم اهداف، تعيين اولويتها و طرح و برنامه‌ريزي يا نوشتن اهداف است. براي تعيين اولويت‌ها اطلاعات بايد طبقه بندي شود، برنامه‌ريزي آموزش بهداشت بايد بر اساس اهداف و با استفاده از تكنولوژي مناسب صورت گيرد. اهداف بايد به صورت رفتاري داراي فعل(نوع عمل مورد انتظار) و فاعل(كنندة كار)، همراه با شرايط و معيار  اجرا نوشته شود. مثل اين هدف: "بعد از پايان آموزش نحوه تغذيه با شير مادر انتظار مي‌رود كه مادر قادر باشد كودك خود را بدون كمك پرستار شير دهد و تغذيه كند."

3. اجرا : تصميم‌گيري در مرحله اجرا، اهميت بسيار دارد. براي تصميم‌گيري مي‌توان از تماس‌هاي فردي استفاده كرد. براي اجراي بهتر آموزش، جمع آوري اطلاعات ،درك نيازها، جلب همكاري افراد ، ايجاد نگرش و انگيزش و درك عكس‌العمل‌ها ضرورت دارد. به عبارت ديگر  آموزش و انگيزش از هم مجزا ولي مي تواند همزمان اجرا شود

اجراي آموزش^[1] : آموزش يعني جهت دادن به افكار عمومي از طريق فراهم كردن شرايط لازم به منظور درك كامل پديده مورد نظر. به‌اين ترتيب اطلاع رساني به منظور ازدياد دانش ديگران و يا دگرگون كردن مفاهيم بايد با بحث‌هاي متناسب با شخصيت شنونده و مقتضيات حاكم بر جريان پيام رساني همراه باشد. در آموزش بهداشت مطالب اين سطح بايد در حد فهم و درك شنونده و مطابق نياز او تنظيم و با بهترين فن‌آوري مورد قبول و در شرايط مناسب ارائه شود. نمونه‌اي از آموزش مي‌تواند مطالب زير باشد:

 "توتون حاوي برخي عناصر مضر شيميايي است كه بعضي از آنها سرطان‌زا هستند و برخي ديگر شرايط محيط دروني را از نظر پيدايش فشار خون، سكته قلبي و برنشيت مزمن مساعد مي‌كند."

 ايجاد انگيزش^[2] : انتقال اطلاعات يا دانش، ‌حتي اگر مورد پذيرش هم قرار گيرد به تنهايي كافي نيست، چرا كه به‌ خودي خود حاكي از اقدام يا دگرگوني در عادات يا رويه‌ها نيست. به طور مثال آيا چند درصد از افرادي كه مي‌دانند "خوردن چاي بعد از صرف غذا جذب آهن را كم مي‌كند. "  به اين آگاهي، ارزش داده و فاصله بين صرف غذا و چاي را رعايت مي‌كنند؟!

انگيزش يعني تحريك تمايلات افراد براي تبديل اطلاعات بهداشتي از مرحله دانش به مرحله عمل بوسيلة فنون برانگيزاننده و ربط دادن اطلاعات بهداشتي با تجارب و انگيزه‌هاي ويژه اجتماع مورد نظر .

 4. ارزشيابي: در پايان اقدامات فوق ، نتايج كار بايد مورد "ارزشيابي" قرار گيرد، اما به اين اعتبار كه  اين عمل به خودي خود جزئي از آموزش بهداشت به شمار نمي‌رود در اين بحث به آن اشاره‌اي نشده است. ارزشيابي به نوعي مي‌تواند موفقيت آموزش يا كارآيي آنرا ارزيابي نموده و بازخورد لازم را جهت اصلاح رويه‌هاي ناموفق ارائه دهد . در اين مرحله بازخورد عكس العمل‌ها و مشاهدات براي جمع آوري مجدد اطلاعات و بررسي روش‌هاي به كار گرفته شده در آموزش بهد اشت استفاده مي‌شود. به عبارت ديگر ارزشيابي، بازخوردي است كه ما را وادار مي‌كند در برنامه‌هاي آموزشي تدبير و دقت بيشتري به خرج دهيم و ممكن است به صورت كيفي يا كمي‌باشد. در مرحله ارزشيابي مي‌توان از پرسش نامه براي نظرخواهي از فراگيران در مورد نحوه ارائه آموزش، كيفيت و محتواي آموزشي استفاده كرد. تجديد نظر مداوم در برنامه‌هاي آموزش بهداشت كاري بسيار اساسي است، زيرا بدون آن هرگز نمي‌توان موفقيت يا عدم موفقيت برنامه‌ها را تضمين نمود.

 5. ثبت آموزش: پس از اجراي مراحل فوق خلاصه اي از گزارش آموزش (شامل نام آموزش گيرنده، مدت و زمان ارائه آموزش، روش آموزش، محتواي آموزش داده شده، ابزار كمك آموزشي، ارزشيابي تاثير آموزش بر آگاهي، درك، نگرش و عملكرد ) ثبت مي شود

حيطه هاي يادگيري و اهداف آموزشي

ذكر مطالب با ذكر ماخذ و منبع دسترسي(http://www.nurseeducator.ir/ ) بلامانع است.

ماخذ: درسنامه پرستاري بهداشت جامعه1 اصول و مباني بهداشت ، تاليف پروانه خراساني، انتشارات  دانشگاه آزاد اسلامي واحد نجف آباد. (1387)   

  حيطه هاي يادگيري و اهداف آموزشي

اهداف آموزشي از نظر ماهيت با يكديگر تفاوت دارند و مي‌توان آنها را به سه گروه هدف‌هاي شناختي ، هدفهاي عاطفي و هدف‌هاي مهارتي يا عملكردي تقسيم كرد. هدف از آموزش بهداشت، گذار از اين سه حيطه  است،كه معروفترين طبقه‌بندي در حيطة شناختي و عاطفي، سطوح اهداف رفتاري بلوم است.

·        حيطة شناختي

اهداف شناختي را بر مبناي سلسله مراتب آن از پايين به بالا و از سادگي تا پيچيدگي به شرح شكل(14-2) مي‌توان تقسيم بندي كرد :

 شكل(14-2)پلكان اهداف آموزشي حيطةشناختي

آگاهي :  ساده ترين مرحله يادگيري شناختي است و عبارت است از به خاطر سپردن و به ياد آوردن، مثل به خاطر سپردن اسامي.

ادراك : در اين مرحله آموخته‌ها بدون ارتباط با ساير ابعاد در نظر گرفته مي‌شود و فرا گيرنده آموخته‌ها را به زبان خود بيان مي‌كند.

كاربرد : در اين مرحله فراگيرنده آموخته را در موقعيت ويژه بكار مي‌گيرد.

تجزيه و تحليل:  اين مرحله تجزيه و تحليل اطلاعات و درك رابطه ميان آنها و در نهايت تميز حقيقت است.

تركيب : در اين مرحله فراگيرنده قدرت تركيب عناصر قبلي و ساختن مفاهيم جديد را پيدا مي‌كند و خلاقيت پيش بيني به وجود مي‌آيد.

قضاوت و ارزشيابي : در اين مرحله فرا گيرنده به قضاوت درباره واقعيت مي‌پردازد، راه حل‌هاي مختلفي ارائه مي‌دهد و مناسب ترين را انتخاب مي‌كند.

 ·        حيطه عا طفي

اهداف حيطه عاطفي  را بر مبناي سلسله مراتب آن از پايين به بالا و از سادگي تا پيچيدگي به شرح شكل(14-3) مي‌توان تقسيم بندي نمود :

شكل(14-3)پلكان اهداف آموزشي حيطة عاطفي

 

دريافت و توجه : توجه آموزش گيرنده به يك موضوع جلب مي‌شود.

پاسخ‌گوئي :كمك مي‌كنيم كه فرا گيرنده پاسخ دهد. فرا گيرنده نسبت به هر موضوعي كه توجهش را جلب كرده است علاقه نشان مي‌دهد و حالت فعال به خود مي‌گيرد.

ارزش‌گذاري: در اين مرحله نوعي تعهد براي فرا گيرنده ايجاد مي‌شود كه براي او با ارزش است.

سازمان‌دهي: در اين مرحله تصميم‌گيري و انتخاب اهميت پيدا مي‌كند و فراگيرنده ارزشهاي خود را سازمان‌دهي و آگاهانه از گرايش‌هاي خود دفاع مي‌كند.

تبلور شخصيت: در اين مرحله يك چارچوب خاص ذهني به وجود مي‌آيد كه كليه رفتارهاي فرد را تحت كنترل در مي‌آورد. علا وه بر آن فرد داراي نگرش فلسفي مشخصي مي‌شود و به اشاعه آن مي پردازد.                                                    

 ·        حيطة رواني – حركتي يا مهارتي

بنر و روبل افزايش مهارت را طبق سلسله مراتب شكل(14-4) " از مبتدي تا ماهر^[3]" طبقه‌بندي كرده اند. اهداف حيطه رواني-حركتي يا مهارتي را نيز بر مبناي سلسله مراتب فوق از پايين به بالا و از ساده تا پيچيده  به شرح شكل (14-5)  به شرح زيرمي‌توان تقسيم‌بندي كرد :

خبره و استادكار   

                 كارشناس و حرفه اي 

                                          كاردان با تجربه

                                                                  مبتدي پيشرفته    

                                                                                            مبتدي

شكل(14-4) پلكان افزايش مهارت از مبتدي تا خبره (بنر و روبل)

 آمادگي و تقليد:كه به مرحله مشاهده موسوم است. در اين مرحله به مهارت‌ها و حركات آموزش دهنده توجه مي‌شود و با توجه به اصول راهنما و الگو حركات در موقعيت مشابه انجام مي‌شود. در اين مرحله  فرد مبتدي^[4] است. و به سه نوع آمادگي شامل: آمادگي ذهني ، آمادگي عاطفي و آمادگي فيزيكي احتياج دارد.

تمرين و اجرا بدون كمك: در اين مرحله مبتدي پيشرفته^[5] در شرايط مشابه، مهارت‌هاي يادگرفته شده را بدون كمك انجام مي‌دهد .

دقت و سرعت: فرد به مقداري از مهارت در حد تنظيم زمان ( دقت و سرعت ) مي‌رسد كه به آن كاردان  يا  با كفايت^[6] مي‌گويند.

هماهنگي: به فرد در اين مرحله كارشناس يا حرفه‌اي ^[7] مي‌گويند و حركات او كاملاً  هماهنگ است و مي‌تواند در انجام كار‌هاي هماهنگ  اولويت‌ها را  بدون اشكال تنظيم نمايد.

تطابق و عادي شدن: افراد خبره، متخصص و استاد كار^[8]  به مرحله‌اي رسيده‌اند كه تطابق حركات پيچيده و ظريف در حد عالي است. اين مرحله كاملترين مرحله اهداف مهارتي است كه آموزش گيرنده با زمينه فعاليتش آگا‌هانه برخود مي‌كند. مانند رانندة بسيار ماهري  كه در هنگام خطر در شرايط بسيار بد جوي  بدون فكر كردن به طور غير ارادي پا روي ترمز مي‌گذارد و با كنترل فرمان، سرعت و ... به خوبي اتومبيل، سرنشينان و خود  را  از آسيب حتمي نجات  مي‌دهد.

شكل(14-5) پلكان اهداف آموزشي حيطةرواني-حركتي

 و افعال رفتاري  مناسب براي هدف نويسي حيطه هاي يادگيري  و ارزشيابي آموزش به بيمار :    

تغيير در «آگاهي» سطحي‌ترين حيطه يادگيري در آموزش سلامت كه يا با ارائه و تشريح اطلاعات و اطمينان از اينكه مددجو آنرا مي‌فهمد و قادر است آن را به كار ببرد به دست مي آيد. در ارزشيابي اين سطح از يادگيري كافي است از فرد بخواهيد آنچه به او گفته ايد را بازگو نمايد يا با يك آزمون تستي يا تشريحي به كاربرد اين اطلاعات در مثالهايي از موقعيت هاي عملي درستي جواب بدهد.

قدم بعدي مربوط به تغيير  «نگرش» و گرايشات رفتاري افراد با تغيير  توجهات، تمايل ها، احساسات، نگراني ها،  باورها، ارزشها و عقايد و تعصب هاي شخصي يا فرهنگي اجتماعي افراد است.  «باورها» را مي‌توان بعنوان ادراك دائمي و مداوم در مورد هر چيزي در دنياي افراد تعريف كرد. باور‌ها مي‌توانند درست يا غلط باشند، باورهاي درست را مي‌توان در هر زماني به اثبات رساند  زيرا با واقعيات تطبيق داشته و قابل تجربه كردن مي‌باشند. باورهاي غلط هيچ‌گونه پايه‌اي نداشته و نمي‌توان آنها را اثبات كرد ولي به علت حمايت گروه در جامعه پابرجا مي‌باشند. «ارزش‌ها»  بهايي است كه هر فردي براي چيزهاي پيرامون خود قائل است. ارزش باعث انگيزه مي‌شوند و همان باور‌هايي هستند كه انسان با ميل و اشتياق به آن‌ها عمل مي‌كند. در آموزش بهداشت تغيير در نگرش لازمة رسيدن به هدف نهايي يعني تغيير در عملكرد است  زيرا تا به هدف تغيير در عملكرد يا رفتارهاي مردم نرسيم رسالت آموزش بهداشت به اتمام نرسيده است.

آموزش سلامت در بالاترين سطح، منجر به تغيير  «عملكرد» و اصلاح  رفتار هاي غير بهداشتي آموزش گيرنده مي شود . اين حيطه از  يادگيري در آموزش سلامت آنچنان مهم است كه برخي متخصصان هدف غايي آموزش سلامت را صرفاً دستيابي به اين هدف ذكر مي‌كنند .  برخي تعاريف ايده آل از آموزش سلامت،  هدف از آموزش  را  ايجاد و تثبيت عملكردهاي بهداشتي  در فرد  ذكر نموده اند. در اين حيطه ، تغيير رفتارهاي زيان بخش افراد، گروه‌ها و جمعيت‌ها و تبديل آنها به رفتارهاي سودبخشي  مد نظر است كه بر سلامت حال و آيندة آنان تأثيرمي‌گذارد . اين گونه هدف نويسي مختص آموزش دهندگاني است كه با دلسوزي تمام براي كاهش رنج بشريت خود را وقف نموده اند و آموزش خود را تا  دستيابي به اين هدف تكرا  نموده  و ادامه مي دهند.

براي تهيه طرح درس يا چارچوب كلي ارزشيابي قبل و بعد از  آموزش، آموزش دهنده لازم است نيازهاي آموزشي، محتواي مناسب، روش مؤثر و اجراي آموزش در شرايطي اثربخش و امكان پذير با استفاده از رسانه هاي آموزشي را در نظر بگيرد. سپس با آماده بودن تمهيدات فوق بر اساس برنامه به ارائه محتوا و اجراي آموزش(به شكل چهره به چهره  انفرادي يا گروهي ) با يكي از روش هاي توضيحي(سخنراني، بحث گروهي،  مباحثه و ...) يا روش هاي عملي( نمايش و تمرين عملي ، شبيه سازي، ايفاي نقش و ...)  بپردازد. در انتهاي هر آموزش  ارزشيابي دستيابي به اهداف رفتاري بر اساس هدف كلي صورت مي پذيرد  اگرچه هدف كلي با افعال كلي همچون ياد بگيرد، بداند، بشناسد، انجام دهد و فرا بگيرد نوشته مي شود ولي براي نگارش  اهداف  رفتاري لازم است  از  افعال كاملاً  عيني، مشخص و قابل اندازه گيري  استفاده شود.  به همين دليل ابتداحيطه مطلوب يادگيري در موضوع مورد آموزش  تعيين مي گردد. به طور مثال براي هدف كلي همچون آشنايي با بيمار ي علايم و درمان كافي است كه حيطه مطلوب يادگيري در سطح افزايش سطح اطلاعات يا آگاهي بيمار/ همراه/ خانواده تعيين شود كه در نوشتن هدف رفتاري در اين حيطه  افعالي كه  استفاده مي شود عبارتند از : نام ببرد، فهرست نمايد، توضيح دهد، تعريف كند، ذكر كند.  معمولا آزمون ارزشيابي در اين حيطه تهيه يك پرسشنامه يا راهنماي پرسش است كه به يكي از صورت هاي خودگزارشي نوشتاري  يا از طريق مصاحبه توسط آموزش گيرنذده يا ارزيابي كننده پر مي شود

ولي براي اهداف كلي همچون "كنترل قند خون" بهتر است حيطه مطلوب يادگيري در سطح نگرش و عملكرد تعيين و ارزيابي شوند.  افعالي  كه براي حيطه نگرش كاربرد دارد عبارتند از: توجه كند، تمايل نشان دهد، تاييد كند، باور داشته باشد، ارزش بدهد، به ديگران توصيه كند.

 در حيطه عملكردي كه كاملترين حيطه يادگيري است ابتدا بايد آگاهي و نگرش مثبت به عملكرد درست يا اصلاح عملكرد اشتباه ايجاد شود(يعني براي تغيير عملكرد از سطوح پايين تر كار آموزش آغاز مي شود ولي در نهايت تغيير عملكرد و كنش آموزش گيرنده مد نظر است  كه معمولا با تهيه يك چك ليست مشاهده(و نه يك) . بنابراين اهداف رفتاري در اين حيطه با عباراتي نوشته مي شود كه رفتار صحيح را  عملاً نشان دهد. مثال برخي  عناوينمهم چك ليست مشاهده  براي تزريق صحيح انسولين عبارتند از: كشيدن مقدار  انسولين طبق دستور پزشك ، رعايت ترتيب صحيح در مخلوط كردن انسولين ها، انتخاب محل مناسب براي تزريق، تزريق درست انسولين به زير پوست با زاويه و عمق صحيح و ...

انواع روش‌هاي آموزش سلامت و آموزش به بيمار

ذكر مطالب با ذكر ماخذ و منبع دسترسي(http://www.nurseeducator.ir/ ) بلا مانع است.

ماخذ: درسنامه پرستاري بهداشت جامعه1 اصول و مباني بهداشت ، تاليف پروانه خراساني، انتشارات  دانشگاه آزاد اسلامي واحد نجف آباد. (1387)   و  2-خراساني  پ و پازارگادي م سخنراني بازخوردي به عنوان روش تدريس درآموزش عالي نشريه سبز (تخصصي آموزش علوم پزشكي) شماره  12 و خرداد 1389    و 3 - خراساني  پ و سعيدالذاكرين م ،روش تدريس فعال و اثربخش با نقشه مفهومي نشريه سبز (تخصصي آموزش علوم پزشكي) شماره  10- اسفند 1388

روش‌هاي مورد استفاده در آموزش سلامت و آموزش به بيمار

با توجه به اهداف آموزشي مي‌توان از روش‌هاي مختلف در آموزش سلامت استفاده كرد تا به هدف‌هاي نها‌ئي كه همان تغيير رفتار و در نتيجه اعتلاي سلامتي است دست يافت. آموزش سلامت از نظر ارتباط آموزش دهنده با آموزش گيرنده به دو دسته روش‌هاي آموزش گروهی و انفرادی و از نظر روش ارائه مطلب به دو شکل توضیحی و عملي تقسيم مي شوند. اين روش ها نيز خود در دو دسته كلي  روش‌هاي مستقيم (چهره به چهره ) مانند آموزش فردي، مشاوره، آموزش گروهي، سخنراني و روش‌هاي غير مستقيم مانند راديو، تلويزيون، روزنامه، مجله، کتاب و پوستر طبقه بندي مي‌شود. مزيت روش‌هاي مستقيم اين است که شرکت کنندگان فعالانه در جريان يادگيري قرار دارند و با پرسيدن سؤالات، نکات مبهم از بين مي‌رود و تأثير بيشتر بر جا مي‌گذارد ولي محدوديت آن اين است که زمان بيشتري لازم دارد و تعداد کمتري را در بر مي‌گيرد به علاوه براي اجراي آن افراد ماهر و کار آزموده لازم است.

    به طور کلي رسانه‌هاي گروهي که آموزش غير مستقيم توسط آنها قابل اجرا است، در دگرگون ساختن رفتارها کمتر از روش‌هاي انفرادي يا گروهي کارساز هستند زيرا ارتباط يک‌طرفه است ولي در مواقعي که با گروه‌هايي از مردم نمي‌توان تماس مستقيم داشت مناسب و با ارزش هستند و بهتر است به تنهايي به کار گرفته نشوند بلکه با ساير روش‌ها بکار روند. در ذيل رايج ترين روش‌هاي متداول در آموزش سلامت (در طيف گسترده آن) به اختصار مورد بحث قرار مي‌گيرد.

1.      روش های آموزشی مستقیم(حضوري)

الف ـ سخنراني^[1]

اين روش يک‌نوع ارائه شفاهي مي‌باشد که سخنران بايستي نسبت به موضوع آگاهي و بصيرت داشته باشد. او بايد افکار و عقايد خود را جمع بندي و مرتب کند و به زبان مناسب ارائه دهد، مطلب را با مقدمه چيني و نه با ورود به بحث و نکات اصلي آغاز كند. سخنران نبايد از موضوع منحرف شود و بايستي طوري صحبت کند که قابل درک براي حضار باشد. موضوع بايد بر پايه نيازها و علايق گروه باشد. موضوع سخنراني نبايد ساده و عاري از نکات پيچيده باشد، و مدت سخنراني نبايد از 20- 15 دقيقه بيشتر شود، در غير اين‌صورت براي رفع کسالت جلسه با روش‌هاي مختلف و امكانات كمك آموزشي يداري و شنيداري، شنوندگان را فعال نگهدارد.  شمار افراد براي مشاركت فعال آنها ترجيحاً کمتر از 30 نفر ولي اگر امکانات رسانيدن صدا و تصوير خوب باشد، سخنراني در جمع بسيار زياد نيز امکان پذير است و براي کلاسهاي درسي در قالب ساعات کلاسي بايد از روش سخنراني همراه با روش‌هاي كمك ديداري و شنيداري ديگر براي کاهش خستگي شنوندگان و افزايش يادگيري استفاده شود. حاضرين بايد شنوندگان خوبي باشند و اگر خواستند نکاتي را يادداشت کنند.

تأثير سخنراني بستگي به شخصيت و عملکرد گوينده دارد. اگر سخنراني به روش بازخوردي و با دريافت مكرر بازتاب نظرات و مشاركت شركت كنندگان باشد مؤثر تر خواهد بود. همچنين اگر سخنران از  وسائل کمک آموزشي ديداري يا شنيداري مانند تلق شفاف، نمودارها، فيلم، نوار استفاده كند يادگيري را افزايش مي دهد. در آموزش از امكانات زير استفاده نمود:

•         اسلايدهاي معمولي يا ديجيتال(پاورپوينت)، تصاوير، جزوات و مطالب نوشتاري روي تخته سياه يا سفيد

•         چارت برگردان، کارتهايي که از قسمت بالا يا کنار به هم متصل هستند و تعداد آنها نبايد بيشتر از 20- 15 عدد باشد.

•        فلش كارت^[2] يک سري کارت تقريباً هم اندازه به ابعاد 30× 25 سانتي متر است که هر کارت يک قسمت از مراحل كار، داستان يا مطلب مورد نظر را بازگو مي‌کند و براي جلب توجه گروه طراحي مي‌شوند.

 •      فلانل گراف عبارت است از قطعه اي پارچه فلانل که بر روي يک تخته چوبي ثابت شده و تصاوير بريده ـ نمودارها و ديگر مطالب نمايشي را روي آن مي‌چسبانند.

•        نمايشگاه اشياء، مدل ها، نمودارها و هر چيزي که پيام ويژه اي با خود به همراه دارند

•       ب ـ بحث‌ گروهي^[3]

بحث گروهي نوعي ارتباط دو جانبه و فرآيند تفکر جمعي است. اين روش هنگامي که گروه داراي علائق مشترک و دشواري‌هاي همانند باشد مفيد است. براي کارساز بودن تعداد افراد بايد در حدوده 20 – 6  نفر باشد.

يک نفر مدير جلسه است که بحث را آغاز مي‌کند و به روش مناسبي هدايت و کنترل مي‌کند و يک نفر دبير جلسه است و مطالب بحث شده را که مورد توافق واقع مي‌شود، يادداشت مي‌کند. نتايج بحث گروهي معمولاً کامل تر، عملي‌تر و قابل قبول‌تر از نظر تک تک افراد است.

    افراد شرکت کننده بايد قواعد بحث گروهي مانند ارتباط مناسب و همه جانبه، پذيرش انتقادات و همکاري در رسيدن به نتيجه را رعايت کنند. در طي سالهاي اخير تحقيقات و پژوهش‌هاي مختلف، اين روش را مفيدترين روش آموزش معرفي کرده‌اند.

پ- گفت و شنود^[4]

در اين روش به جاي يک سخنران، دو سخنران با تجربه و مطلع به بحث و گفتگو يا به عبارتي مناظره در مقابل گروهي از مخاطبين مي‌پردازند ولي هدف از گفتگوي آنها آموزش مستمعين است و نه زور آزمايي با يکديگر. عناوين بحث به وسيله سخنرانان يا اعضاء گروه مشخص مي‌شود و از قبل در مورد موضوع، چهارچوب و زمان و محل و ساير مشخصات بحث تصميم‌گيري ‌شده  و گفتگو کنندگان مشخص مي‌شوند. اين روش بالنسبه ساده است ولي بايد دقت داشت که بحث‌ها از موضوع اصلي خارج نشود.

ت- بازي نقش ^[5]

ايفاي نقش يا نمايش اجتماعي بر پايه اين فرض است که بسياري از ارزش‌ها را در مواقعي نمي‌توان با واژه‌ها بيان کرد و اگر به وسيله گروهي به نمايش در آيد ارتباط مؤثرتر خواهد بود. بهتر است شرکت کنندگان در حدود 25 نفر باشند. اين روش براي ارائه بحث درباره دشواري‌هاي مربوط به روابط انساني و به خصوص براي کودکان دبستاني ابزار آموزشي مفيدي است. به دنبال نمايش بحثي هم درباره مشکل مورد نظر برگزار مي‌شود.

ث- نمايش و تمرين عملي^[6]

نمايش عملي در آموزش سلامت يک فن مهم است و در آن به مردم نشان داده مي‌شود که يک کار خاص چگونه انجام شود. مثل طرز تزريق انسولين، تعويض پانسمان، شستشوي دست، انجام دياليز صفاقي و. . . . اين روش در مغز فراگير اثر و خاطرة ديداري به جا مي‌گذارد و مؤثرتر از  ارائه وسايل كمك آموزشي نوشتاري  يا گفتن مطلب مي‌باشد.

 ج- آموزش برنامه‌ريزي شده^[7]

    اين روش آموزشي بر پايه روش سقراطي و پيشرفت از مراحل آسان به سوي مراحل دشوارتر است و مطالب آموزشي به صورت مرحله بندي شده و هر مرحله در يک نوبت به مخاطب آموزش داده مي‌شود. هر يک از مراحل مستلزم مشارکت فعال مخاطبان است و مشارکت فعال به صورت پر کردن جاهاي خالي يک نوشته، حل يک مسئله، پاسخ به يک پرسش – کامل کردن يک نمودار يا اجراي هر دستور ديگر است. اين روش را مي‌توان به صورت مستقيم توسط کتب طراحي شده يا نوار CD کامپيوتري و فايل هاي صوتيو تصويري نيز عرضه کرد.

چ- آموزش انفرادی (چهره به چهره و ...)

آموزش فردي به صورت آموزش چهره به چهره و يا مشاوره باانواع روش هاي توضيحي يا عملي  در محل‌هاي مختلف و در فرصت‌هاي متنوع قابل اجرا است. مزيت آموزش انفرادي آن است که مي‌توان با آنها بحث و گفتگو نمود و افراد را ترغيب نمود تا رفتار خود را دگرگون کنند. محدوديت آن اين است که شمار آموزش گيرندگان کم هستند و تنها کساني آموزش مي بينند که با آموزشگر تماس يابند.

 ح- مجمع بحث يا سؤال و جواب^[8]

در مجمع بحث از تعداد معدودي از حاضرين خواسته مي‌شود بحث را آغاز کنند و از اين طريق با مطرح ساختن مسائل يا سؤالات براي کارشناسان که در جايگاه مقابل آنان قرار دارند، جلسه را افتتاح نمايند. در اين روش کارشناسان نظرات و پاسخ‌هاي خود را از جنبه‌هاي مختلف عرضه مي‌دارند. مهمترين امتياز اين روش، حضور و مشارکت حاضرين در بحث‌ها است و به آن امکان مي‌دهد اطلاعاتي را از کارشناسان به دست آورند و موقعي بسيار مفيد است که پيدا کردن راه حل‌هايي براي برخي مسائل ضرورت داشته باشند. کارآيي اين روش به تسلط و قدرت هماهنگ کننده بحث‌ها بستگي دارد.

خ- بحث پانل^[1] در بحث پانل 8-4 نفر متخصص درباره يک موضوع بحثي را در برابر گروهي شنوندگان به جريان مي‌اندازد. يک نفر به عنوان رئيس يا هماهنگ کننده بحث را بازگشايي مي‌کند، به شنوندگان خوش آمد مي‌گويد و سخنرانان را معرفي مي‌کند. سپس موضوع را اعلام کرده و از سخنرانان مي‌خواهد که نظرات خود را اعلام کنند. پس از پايان مذاکرات از شنوندگان خواسته مي‌شود که در بحث شرکت کنند و نظرات خود را ارائه دهند. لازمه بحث پانل اين است که اعضاء آن از مدتي قبل در جريان برنامه قرار گيرند و حتي جلسات آزمايشي نيز ترتيب بدهند.  پانل اگر از طريق رسانه هاي ارتباط جمعي منتشر شود نوعي آموزش غير مستقيم محسوب مي شود كه در برنامه هاي تلويزيون و راديو معمول است.

 2.    روش‌هاي آموزشي غير مستقيم (غير حضوري)

   براي آموزش عموم مردم  بيشتر از روش‌هاي غير مستقيم آموزشي كمك گرفته مي‌شود كه در آموزش سلامت رسانه‌هاي همگاني يا ارتباط جمعي بيشترين وسايل ارتباطي هستند. در آموزش به بيمار اين وسايل مي تواند نقش رسانه يا ابزار كمك آموزشي را بر عهده  بگيرند. انواع روش هاي غير مستقيم در آموزش سلامت  عبارتند از :

1- مطالب نوشته شده: که آثار نوشتاري منسجم شامل کتاب،جزوه، پمفلت و.. در مورد موضوعات مختلف است.

2- ارائه فايل هاي صوتي  يا  صوتي تصويري  از طريق راديو، موبايل، تلفن هاي گويا   سي دي، رايانه و ...  تلفن، موبايل و به ويژه راديو حتي در دور افتاده ترين نقاط نيز راه پيدا کرده است و از آن ها مي توان به عنوان وسيله پرتوان در آموزش استفاده نمود . گفتارهاي صوتي نبايد بيش از 15 دقيقه باشد.

3- تلويزيون: در هر جايي که تلويزيون باشد، ارزانترين وسيله براي آموزش همگاني است همچنين تلويزيون بيش از ساير رسانه‌ها استفاده مي‌شود و مي‌توان با آن بينش همگاني را شکل داد.

4- روزنامه: روزنامه‌ها بيش از همه انواع نوشته‌ها در بين مردم پخش مي‌شوند و يک راه ارتباطي مهم با مردم است، به شرط آنکه فرهنگ روزنامه خواني در جامعه مرسوم باشد. هر بخش بهداشت محلي بايد با روزنامه‌هاي محلي ارتباط برقرار کند.

5- مجله: مجله‌هاي عمومي يا بهداشتي به شرط اينكه خوب اداره شوند مي‌توانند راه ارتباطي مهمي براي ارائه مطالب بهداشتي باشند. ارائه مطالب نياز به کارشناسي دارد . بيشتر متخصصان و کارشناسان در ارائه مطالب علمي و تحقيقاتي و آموزشي خود را در مجلات تخصصي ارائه مي‌دهند و منبع معتبري براي دريافت آموزشهاي بهداشتي است.

6- پوستر: به دو صورت تک نظري (پيام ساده، کوتاه، يا تصويري که كاملاً گويا است) يا چند نظري (حاوي مطالب بيشتر) در جاهايي که گذر مردم است (يا در جاهايي که مردم ناچارند براي مدتي وقت بگذرانند مانند ايستگاه ها، بيمارستان و مراکز بهداشتي درماني) قابل استفاده است.

7-فيلم‌ سينمايي: توليد آنها بسيار گران است و پس از توليد هم به سرعت از رده خارج مي‌شوند ولي مي‌توان در فيلم‌هاي سينمايي به خصوص در مورد آسيب‌هاي اجتماعي مضامين آموزشي مناسبي گنجاند.

8-نمايشگاه: برگزاري نمايشگاه ‌هاي بهداشتي نيز روش ديگري از آموزش عمومي است که اگر به خوبي سازمان‌دهي و ارائه شوند گروه بزرگي از مردم را به خود جلب مي‌کنند.

8- ساير وسايل  و روش ها: شامل لوح‌فشرده ،تابلوهاي رايانه‌اي و  ارسال بلوتوث هاي بهداشتي و آموزشي  و  ...

  در آموزش سلامت  مي توان از روش هاي  ديگري نيز بهره جست كه عمدتا به صورت مستقيم با سازماندهي وسيع تر و مخاطبان ويژه برگزار مي شود: 

د- سمپوزيوم^[2] شامل چند سخنراني درباره يک موضوع متتخب است. هر يک از سخنرانان يا کارشناسان يک جنبه موضوع را به اختصار بيان مي‌کنند. برخلاف بحث گروهي و پانل، در سمپوزيوم بين سخنرانان بحثي جريان نمي‌يابد، در پايان شنوندگان پرسش‌هاي خود را مطرح و در بحث سمپوزيوم شرکت مي‌کنند. رئيس جلسه در پايان هر جلسه چکيده جامعي از مطالب را ارائه مي نمايد. معمولاً تدارک سمپوزيوم به‌اين صورت است که از سخنرانان دعوت به عمل مي‌آيد و با دادن فرصت کافي از آنان خواسته مي‌شود که درباره جنبه خاصي از مباحث مطالبي تهيه کنند. رئيس سمپوزيوم خود بايد از متخصصين به نام باشد و در بحث‌ها سهم عمده‌اي داشته باشد، او جلسه را افتتاح مي‌کند و مقدمه کوتاهي عرضه مي‌نمايد، سپس سخنرانان را به حاضرين معرفي كرده ، از آنها مي‌خواهد که به ترتيب و صحبت کنند و بين سخنراني‌ها، سخنراني بعدي را به طور مختصر اعلام مي‌کند و احتمالاً نظرات خود را نيز در اين زمينه بيان مي‌کند. به علت تنوع سخنرانان اين نوع برنامه، از سخنراني تک نفره بهتر است. البته بايد هماهنگي شود که سخنراني‌ها تکراري و خسته کننده نباشد.

ذـ- کنفرانس و سمينار (همايش)^[3]کنفرانس و سمينار روش‌هاي آموزشي هستند متشکل از گروه بندي‌هاي وسيع اشخاصي با علائق يا زمينه‌هاي فکري مشترک و مرتبط. سمينارها معمولاً با مؤسسات آموزشي، علمي و دانشگاهي در رابطه هستند و اغلب با پژوهش پيوند دارند، به گونه‌اي که پژوهشگران آموخته‌ها و تجربيات خود را در آن عرضه مي‌کنند. بنابراين نوآوري و استفاده از کتب تخصصي به روز و دستاورد‌هاي جديد از مزاياي اين روش‌ها است. در سمينارها معمولاً رئيس يا هماهنگ کننده‌اي وجود دارد و ممکن است از اشخاصي نيز دعوت شود تا نقش رهبري بحث را بر عهده بگيرند. سخنرانان با آمادگي قبلي و پس از تدارک اطلاعات لازم حاضر مي‌شوند و هر کدام در حدود 20-10 دقيقه فرصت براي ارائه مطلب دارند. در پايان سمينار هم کتابچه‌اي حاوي خلاصه يا تمامي مقالات ارائه شده به شرکت کنندگان داده مي‌شود.

ر- کنگره^[4]  تفاوت کنگره با سمينار و کنفرانس را مي‌توان در سه جنبه خلاصه کرد :اول آنکه کنگره داراي ابعادي به مراتب گسترده‌تر است، معمولاً در آن گروه زيادي از شرکت کنندگان و نيز سخنرانان متعدد (که گاه به طور همزمان در سالن‌هاي جداگانه به ارائه مقاله مي‌پردازند) مشارکت دارند و ممکن است به صورت ملي ( از سراسر يک کشور) يا بين‌المللي (از کشورهاي مختلف) اجرا شود.   دومين تفاوت در خصوصيت ادواري کنگره ها است که هر 1 تا 5 سال تکرار مي‌شوند. ولي سمينار و کنفرانس معمولاً موردي هستند و مگر در موارد خاص تكرار نمي‌شوند.   سومين تفاوت از نظر سازمان‌دهي آن است که هر کنگره معمولاً داراي تعدادي کميته تخصصي يا گروه کار است که ممکن است عناوين مختلفي داشته باشد و در درون اين بخش‌هاي تخصصي مي‌تواند برنامه‌هاي آموزشي معيني نيز اجرا شود.

ز – کارگاه آموزشي ^[5]اساساً  كارگاه روشي براي حل مسائل و مشکلات است  كه در آن تعداد معدودي از افراد( بين 25 تا 40 نفر) که به يک رشته يا موضوع خاص علمي، فني و... وابستگي دارند  در کنار يکديگر قرار مي‌گيرند و موضوعات، مباحث و يا مسائل مشخصي را به منظور ارائه توصيه‌ها يا پيشنهادهايي براي اقدامات و برنامه‌هاي بعدي مورد بحث و تجزيه و تحليل قرار مي‌دهند. کارگاه معمولاً در طول چند روز و حداکثر سه هفته تشکيل مي‌شود. در كارگاه  از وجود کارشناسان و مشاوران به عنوان تسهيل کننده^[6] براي راهنمايي گروه‌هي كاري استفاده مي‌شود. در حقيقت کارگاه محل ملاقات افراد براي کار با يکديگر در گروه‌هاي کوچک روي مسائلي است که از يک سو با افراد و حيطه فعاليت حرفه اي آنان مرتبط است و از سوي ديگر به يافتن راه حل‌هايي در مسائل مربوطه منجر مي‌شود. هر گروه براي خود يک مدير و يک دبير انتخاب مي‌کند. از خواص مهم  كارگاه، همکاري کامل و فعالانه تک تک شرکت کنندگان از طريق فراگيري از طريق عمل و تجربه است.در کارگاه معمولاً رئيس ابتدا جلسه را افتتاح مي‌کند، بحث‌هاي رهبري کننده اوليه را آغاز مي‌کند و براي تشويق مشارکت افراد از انواع فنون بحث گروهي استفاده مي‌نمايد. اين روش بيشتر در سطوح سازمان‌ها و نهادهاي علمي، فني، پژوهشي و اجرائي قابل پياده شدن است که اعضا از قبل روي موضوعات تجربياتي داشته باشند.

---

[1] Panel

[2] Symposium

[3]  Conference or Seminar

[4] Congress

[5] Work shop

[6] Facilitator

---

[1] Lecture

 [2] Flash Cards

[3] Group Discussion

[4] Dialogue

[5] Role Playing

[6]Demonstration

[7] Programmed Instruction

[8] Colloguy

[9] Panel

[10] Symposium

[11]  Conference or Seminar

[12] Congress

[13] Work shop

[14] Facilitator

اصول آموزش سلامت و آموزش به بیمار

ذكر مطالب با ذكر منبع(http://www.nurseeducator.ir/ ) بلا مانع است.

ماخذ: درسنامه پرستاري بهداشت جامعه1 اصول و مباني بهداشت ، تاليف پروانه خراساني، انتشارات  دانشگاه آزاد اسلامي واحد نجف آباد. (1387)   

  اصول آموزش سلامت

آموزش سلامت در هر موقعيت و شرايطي اصولي دارد كه همواره بايستي ملكه ذهن آموزش دهنده باقي بماند.

1. اصل چند رشته‌اي بودن^[1]: آموزش سلامت در سطوح مختلف جامعه و توسط نيروهاي انساني شاغل در همة زمينه‌هاي زندگي و جامعه و در هر رشته اي  بايد اجرا شود.

2. اصل مشاركت^[2]: موفقيت برنامه‌هايي كه مبتني بر مشاركت مصرف كننده و يا بيمار است در حالي افزايش مي‌يابد كه اعضاي گروه يا اجتماع مورد نظر همانند كاركنان واحدهاي بهداشتي يا درماني مربوطه از ابتدا در تدوين و اجراي آن برنامه مشاركت داشته باشند. به اين ترتيب آموزش سلامت هدف‌هاي واقعي و اساسي را دنبال مي‌كند و روش‌هاي قابل قبولي را به كار خواهد گرفت كه بر پايه اصل روان شناختي آموزش فعال قرار دارد، مثل بحث گروهي، پانل، كارگاه آموزشي و …

3. اصل ايجاد علاقه^[3] : كه به اين معني است كه آموزش سلامت بايد بر پايه علايق و نيازهاي ملموس مردم باشد.

 4. اصل ادراك^[4]  : آموزش بايد با بكار بردن واژه‌هاي مأنوس و قابل درك كه براي مردم عجيب و جديد نباشد، بر اساس سطح اطلاعات، سواد و تجارب قبلي مردم باشد.     

   5. اصل ايجاد انگيزه^[5] : اساساً در هر كسي نياز به آموختن وجود دارد كه برانگيختن اين نياز را  ايجاد انگيزه گويند، محرك مي‌تواند مثبت يا منفي باشد.

   6. اصل آموختن با عمل^[6] : يك ضرب المثل چيني است كه:" چون مي‌شنوم از ياد مي‌برم، چون مي‌بينم به ياد مي‌آورم، ولي اگر عمل كنم ياد مي‌گيرم"،  اين ضرب المثل اهميت آموختن همراه با عمل كردن را نشان مي‌دهد.

7. اصل تكرار و تمرين^[7]:تكرار وتمرين در فواصل معين به شناخت و تقويت يادگيري تازه‌ها كمك مي‌كند، اين كار همان ياد آوري است كه باعث تحكيم يادگيري مي‌شود.

    8. اصل روابط انساني خوب^[8] : روابط نيكوي انساني آموزش‌دهنده مي‌تواند مهمتر از تخصص فني او ،در يادگيري مؤثر باشد.

 9. اصل استفاده از رهبران جامعه : در آموزش سلامت براي تأثير و كارآيي بيشتر آموزش سلامت بايد نظر افراد كليدي و مخصوصاً رهبران جامعه تأمين شده و از آنها كمك گرفته شود.

10. اصل موضوعات ويژه : اين اصل به ما چند نكته را خاطر نشان  مي‌كند:

 الف ـ روش‌هاي آموزشي مختلف در موقعيت‌هاي مختلف قابل استفاده هستند و نمي‌توان از يك روش خاص به عنوان روش ثابت استفاده نمود.

 ب ـ نبايد از آموزش سلامت تأثير مستقيم و آني انتظار داشت زيرا ابتدا بايد دگرگوني در دانستني ها، گرايش‌ها، اعتقادات، ارزش‌ها و تصورات افراد ايجاد شود.

ج -  نبايد انتظار داشت كه يك وسيله آموزشي بتواند به تنهايي تغييرات رفتاري لازم را ايجاد كند، اثر هر وسيله‌اي بايد توسط ساير وسايل تقويت شود.

د ـ آموزش سلامت مدعي نيست به‌جز تغييرات رفتاري تغييرات ديگري به‌وجود آورد، مگر اينكه از نظر پزشكي يا اپيدميولوژيك شواهد قاطعي مبني بر رابطه مستقيم ميان نتايج بهداشتي يا بيماري با تغييرات رفتاري در دست داشته باشيم.

 11. اصل حركت از دانسته‌ها به نادانسته‌ها^[9] : يعني كار را از آنجا كه مردم هستند و آنچه كه مردم مي‌دانند آغاز كرد، سپس به سوي آگاهي‌هاي تازه پيش رفت.                           

 12.اصل« خاك، دانه، برزگر^[10] »: مردم چون خاك زمين ، وقايع بهداشتي چون دانه‌ها و رسانه‌هاي انتقالي مانند برزگر هستند. رسانه‌هاي انتقالي بايد آنچنان كارآمد، جالب وپذيرفتني باشندتا دانه‌ها يا واقعيت‌هاي بهداشتي حقيقي كه بر پايه آگاهي‌هاي علمي هستند را در زمينه آگاهي‌هاي پيشين مردم، عادات، محرمات، باورها و نيازهاي بهداشتي مردم كه به منزله خاك هستند ،كاشته و آنرا بارور نمايند.

---

[1] multidisciplinary

[2] participation

[3] Interest

[4] Comprehension

[5] Motivation

[6] learning with Doing

[7] Repeat and practice

[8] Good Communication

[9] Known To unknown

[10] Soil, Seed and Sower

تعريف آموزش سلامت مزیت آموزش به بیمار و نقش تیم درمان و پرستار در آموزش

ذكر مطالب با ذكر منبع(http://www.nurseeducator.ir/ ) بلا مانع است.

ماخذ: 1-كتا ب مرجع استانداردهاي خدمات پرستاري: 1385   و      2- كتاب مرجع چك ليست هاي خدمات پرستاري1387   3- درسنامه پرستاري بهداشت جامعه1 اصول و مباني بهداشت ، تاليف پروانه خراساني، انتشارات  دانشگاه آزاد اسلامي واحد نجف آباد. (1387)    

 تعريف آموزش سلامت

آموزش بهداشت يا آموزش سلامت  "مجموعه تجربياتي است كه براي آموزش گيرنده فراهم مي شود تا تأثيري مثبت بر آگاهي، نگرش(گرايش) و عملكرد بهداشتي فردي و اجتماعي او داشته باشد." اين تعريف يكي از مشهور ترين و معتبر ترين تعاريف آموزش بهداشت، در عين حال قديمي ترين آنها است كه از يك سو  نشان مي دهد كه كسب تجربه يادگيري در آموزش سلامت از طرق مختلف نوشتاري، ديداري، شنيداري و .. با روش هاي گوناگون حضوري( فردي يا گروهي) يا روش هاي غيرحضوري (آموزش از راه دور يا  يادگيري بر روي شبكه هاي اينترنتي و رسانه هاي ديجيتال و ... ) قابل ارائه است اگرچه آموزش دهنده موقعي آموزش دهنده خوانده مي شود كه خود به طور مستقيم اين تجربه را براي افراد تحت آموزش خود فراهم نمايد . از سوي ديگر اين تعريف سطوح و حيطه هاي يادگيري  را متذكر مي شود كه مي تواند  در هر كدام از موضوعات مورد آموزش لزوم تعيين حيطه مطلوب يادگيري را نشان دهد.  

فواید و نتایج مثبت آموزش به بیماران  براي نظام سلامت :

ثابت شده كه در يك  نظام بهداشتي درماني به ازاي هر3 -4 دلار  هزينه در آموزش سلامت ؛ 12 دلار صرفه جويي خواهد شد.

طبق نتايج تحقيقات متعدد، آموزش به بیمار برای یادگیری شیوه‌ی مقابله با مشکلات و حفظ و ارتقای سلامت

1. کاهش هزینه های درماني با كاهش عوارض و  پيشگيري از مشكلات پيچيده
2. پيشگيري از عوارض و كاهش شدت بيماري
3. افزایش کیفیت مراقبت ها و توانمندسازي بيمار و خانواده در مراقبت از خود
4. كاهش طول مدت بستري و ميزان بازگشت و بستري مجدد بيمار
5. افزايش پيروي بيمار از روند درمان و پي گيري هاي مورد نياز
6. کمک به بیمار و خانواده در به دست آوردن استقلال و خودکفایی بیشتر(خود مديريتي و خود مراقبتي)
7. كاهش اضطراب و استرس و مشكلات روحي رواني
8. بهبود كيفيت زندگي بيماران
9. افزايش رضايتمندي بيمار/ خانواده

چه كسي موظف به ارائه "آموزش سلامت" است؟

اين حقيقتي است كه عده‌اي از افراد با ديدن تعليماتي خاص كار آموزش بهداشت را انجام مي‌دهند، ولي از آنجا كه هدف آموزش سلامت بازگرداندن، نگهداري و ارتقاي سلامت و پيشگيري از درد و رنج و بيماري است بنابراين در كليه مراكز بهداشتي درماني تمام ارائه دهندگان مراقبت باليني و پاراكلينيكي از جمله پرستاران و ساير اعضاي تيم سلامت در تلاش  براي بهبود بيمار و سازگاري خانواده با لازم است  دانش و مهارت‌هاي بهداشتي و آموزش هاي لازم براي تغيير عملكردبهداشتي را نيز به آن ها ارائه نمايند بايد از هر فرصتي براي ارائه آموزش به افراد گروه‌ها و جوامع استفاده كنند.آموزش سلامت در حقيقت وظيفه تمام افرادي است كه به نحوي با بهداشت، درمان و ارتقاي سلامت جامعه سر و كار دارند.

نقش پرستار  در آموزش  سلامت به بيمار

پرستاري يكي از اعضاي كليدي در گروه مراقبت هاي بهداشتي درماني است.80-  50 % امور بهداشتي درماني توسط پرستاران انجام مي شود.  طبق تعريف پرستاري ، پرستار با تاكيد بر آموزش و پژوهش ، داراي توان علمي و عملي مناسب با دانش روز جهت انجام كليه مراقبت هاي پرستاري در 3 سطح پيشگيري اول، دوم و  سوم  است و  حتي در مورد بيماري هاي حاد يا مزمن عصر جديد پرستار درپيشگيري نخستين يا اساسي (مرتبط با كنترل و حذف عوامل خطر از محيط كار و زندگي افراد) نقش دارد.

آموزش سلامت حق تمامي بيماران  و عامل مؤثر بر بهبود كيفيت و اثربخشي مراقبت  است. پرستاران با توجه به موقعيت‌هاي شغلي خود در طول  مدت انجام وظيفه و در ساعات بستري بيمار در مراكز درماني،  فرصت بيشتر براي همراهي و  مشاهده بيمار در موقعيت هاي مختلف در بيداري افكار و عقايد و نشان دادن طرق صحيح زندگي بهداشتي دارند. پرستار بايد از هر موقعيتي استفاده كند و با آن گروه بيماران و افراد جامعه كه به آنها دسترسي دارد رفتارهاي صحيح بهداشتي را بياموزد.  آموزش‌هاي بهداشتي كه توسط پرستار ( اعم از پرستار ان بالين،  بهداشت خانواده، مراقبت در منزل ، بهداشت جامعه و ...) ارائه مي‌شود در سطوح مختلف پيشگيري ، در مراحل مختلف، در مكان‌هاي گوناگون از قبيل كلينيك‌ها، منازل، اجتماعات يا مؤسسات بهداشتي، درماني و آموزشي، با استفاده از روش‌هاي مختلف متناسب با مخاطبان و در سطوح مختلف پيشگيري  قابل اجرا است

در كتاب مرجع استانداردهاي خدمات پرستاري )الف 478WY100/ (. اهداف آموزش به مددجو و خانواده حفظ و ارتقاي سلامتي، پيشگيري از بيماري، بازگشت به سلامتي، سازگاري با اختلال در كاركرد  ذكر شده و  بعد از ذكر هر دستورالعمل اجرايي  استاندارد در تمام موارد پرستار موظف است به  ذكر نكات آموزشي  مربوطه در حين اجراي هر كدام از وظايف مراقبتي بپردازد. حتي در برخي مواردويژه كه مسؤوليت اصلي اجرايي با ديگر حرفه ها (پزشك / ماما/ فيزيوتراپ و ...) است،  با زهم وظيفه آموزش به بيمار به عنوان يك خدمت مستقل تحت عنواني جداگانه  به پرستار محول شده است ايت موارد عبارتند از: آموزش  تنفس ديافراگمي و سرفه مؤثر،آموزش  دياليز صفاقي مداوم سرپايي، آموزش بعد از آنژيوگرافي،آموزش قبل از هولتر مانيتورينگ، آموزش روش هاي تنظيم خانواده ، آموزش استفاده از آمپول پروژسترون، آموزش پس از وازكتومي .

مراحل انجام آموزش به بيمار(ص 38 :كتا ب مرجع چك ليست هاي خدمات پرستاري: 1387)

1.	بررسي نيازهاي يادگيري توان ها اولويت ها و آمادگي مددجو براي يادگيري
2.	ارزيابي اعتقادات مذهبي فرهنگي موانع عاطفي اميال و انگيزه ها براي يادگيري، محدوديت هاي شناختي، عوامل فيزيكي، موانع زباني و مسائل مالي مراقبت ها
3.	اقدام به آموزش با در نظر گرفتن سن< طول مدت بتري در بيمارستان و ارزيابي نيازهاي آموزشي
4.	آموزش استفاده درست و ايمن داروها به مددجو و خانواده
5.	آموزش استفاده مؤثر و ايمن از تجهيزات پزشكي  به مددجو و خانواده
6.	آموزش واكنش هاي غذايي و دارويي به مددجو و خانواده
7.	آموزش تغذيه و اصلاح رژيم غذايي به مددجو و خانواده
8.	آموزش روش هاي نوتواني جهت كمك به سازگاري با فعاليت مستقل
9.	آموزش درباره نحوه دستيابي به منابع حمايتي در جامعه
10.	آموزش يه مددجويان در رابطه با زمان و نحوه درمان
11.	استفاده از ابزار و امكانات مناسب آموزش با توجه به سن و شرايط و سطح سواد و آگاهي  مددجو
12.	انتخاب موقعيت مناسب براي آموزش با توجه به شرايط بيمار
13.	ثبت يافته ها ي خود و روش آموزش

 كم رنگ شدن نقش آموزشي پرستار به ضرر بيمار و نظام سلامت است براي بيمار و نظام سلامت:

·        طولاني شدن فرايند درمان

·        عدم كنترل بيماري ها

·        افزايش نياز به پي گيري هاي غير روتين

·        بستري شدن هاي مكرر و بدون توجيه

·        افزايش عوارض بيماري

·        افزايش هزينه ها

·        كاهش كيفيت زندگي

·        كاهش طول عمر بيمار (افزايش مرگ و مير هاي قابل پيشگيري)

کمرنگ بودن نقش آموزشی براي پرستاران نیز عواقب و اثرات منفی جبران ناپذیری دارد :

·        وجهه اجتماعي پرستار در حد يك مراقب در نظر گرفته مي شود و نه يك فرد مطلع و  متخصص

·        ناشناخته ماندن  جايگاه رشته  پرستاري در كيفيت و اثربخشي درمان

·        كاهش قابليت استقلال عمل پرستار به علت عدم استفاده از علم پرستاري 

·        كاهش مراقبت مبتني بر شواهد و درگير روتين هاي غير علمي شدن

  ويژگي‌هاي پرستار  آموزش دهنده

پرستار در ارائه برنامه‌هاي آموزشي به عنوان مربي و دوست خانواده‌ها، افراد و گروه‌ ها محسوب مي شود و  بنابراين بايد داراي صفات اخلاقي، علمي و اجتماعي مناسب باشد از جمله  اينكه  مهارتهاي ارتباطي خود را تقويت كند، اعتماد بيمار و خانواده را جلب كند، ماهر و فعال باشد، ظاهري آراسته، مرتب و ساده داشته باشد، داراي صبر و حوصله بوده و در كارها خوش رويي و خوش بيني داشته باشد، شنونده خوبي باشد، به عقايد افراد احترام گذاشته و به آنها بفهماند كه هدفش همكاري و كمك و راهنمايي آنان است، به روحيه افراد توجه داشته باشد و صحبت و پيشنهادات او در جهت مثبت بوده و از منفي بافي بپرهيزد. در امر آموزش از دو عامل روان شناسي يعني تشويق و انتقاد غافل نباشد  زيرا تشويق باعث شكوفايي استعداد افراد و انتقاد باعث مقاومت افراد در مقابل تغيير مي‌شود. از ملامت و سرزنش افراد خودداري كند و از زور و اجبار استفاده نكند، بلكه با استدلال منطقي و تجربيات قابل درك، مشاركت و همكاري افراد را برانگيزد و اطمينان و اعتماد آنان را جلب نمايد و اصول آموزش سلامت را در نظر بگيرد.  

کلیه افرادي كه مسئوليت آموزش سلامت افراد را بر عهده دارند بايد خود الگوي مناسبي براي ديگران باشند، آنها بايد بدانند كه رفتار شخصي شان در آموزش ديگران تأثير دارد. به‌طور مثال پرستاري كه از بيمار و خانواده اش، انتظار سازگاري با استرس بيماري را دارد، بايد ابتدا خودش با شرايط استرس آميز شغل خودكنار بيايد و الگويي عملي از كنترل استرس و آرامش را در او ببيند يا كادر بهداشت و درمان كه از  عوارض سيگار، چاقي ، فرآورده هاي غذايي آماده و ... صحبت مي‌كنند بايد خود اين مسائل را رعايت كنند و يا  پرستاراني كه از بهداشت صحبت مي‌كنند بايد در درجه اول بخش خود را از آلودگي حفظ ‌كنند يا مامايي كه خود لباس تميز مي‌پوشد ، همگي اين الگوسازي‌ها اثرات مثبت بر افراد مي‌گذارند، در غير اين‌صورت هر چند كه صحبت‌هاي اين افراد درباره مسائل بهداشتي درست باشد،با ايجاد تناقض آشكار بين گفته‌ها و عملشان  اثرات معكوس به بار خواهدآورد. 

 انواع فعاليت‌ها در آموزش سلامت

1. برنامه‌ريزي  و اجراي آموزش در سطوح مختلف شامل مراقبت از بيماران، آموزش به بيمار و همراه، آموزش خانواده، آموزش بيماري هاي مزمن، آموزش هاي پيشگيري ، روش هاي خود مديريتي و خود مراقبتي ، نوتواني، ايمني ، محافظت از خطر ، پيشگيري از سوانح و …

2. شناسايي فرصت ها و استفاده از امكانات و فرصت هاي موجود براي آموزش مانند امكانات مركز درماني، شهرداري، آموزش و پرورش، گروه‌هاي داوطلب، صدا و سيما و ... و  جلب همكاري و هماهنگي با آنها در برنامه‌ريزي  و برنامه‌هاي بهداشتي .

3. تهيه مطالب و رسانه هاي آموزشي مانند كتاب، جزوات، پمفلت و پوستر‌هاي بهداشتي و آموزش به بيمار

در تهيه  و ارزيابي مطا لب  آموزشي  بايد  نكات زير در نظر گرفته شود :

الف ـ هدف از مطالب چيست؟ آيا مقدمه اي براي ورود خواننده به مطلب با ذكر اهميت موضوع وجود دارد؟                            

 ب  آيا مطلب داراي مخاطب خاصي است؟ آيا در عنوان  و همچنين در متن اشاره اي به گروه مخاطب شده است؟

ج ـ آيا نحوه تنظيم مطالب منطقي و داراي ضروريات مربوطه هست؟

هـ- آيا مطالب كاربردي است و با واقعيت‌هاي ملموس براي مخاطب و جامعه ارتباط دارد؟                                 

و- زبان و كلمات مورد استفاده  سليس و خواندن آن براي مخاطب روان هست؟ 

ز- آيا از كادرهاي نكات مهم ،  تصاوير و اشكال مناسب براي ايجاد انگيزه  مطالعه و جلب توجه و ماندگار شدن مطلب در  حافظه ديداري مخاطب   استفاده شده است ؟

ح-از چه كساني در تهيه مطالب  يا تاييد صحت و درستي علمي مطلب كمك گرفته شود؟       

ط- - آيا نحوه تعامل با  مخاطب  يا نحوه دسترسي وي به منابع تكميلي براي رفع ابهام ها و دريافت پاسخ سؤالات او  در نظر گرفته شده است؟

 4. سازمان دهي  و برگزاري آموزش هاي گروهي: كنفرانس‌ها، جلسات آموزشي و غيره …

5. گسترش و توانمندسازي نيروهاي فعال در آموزش با  سازمان دهي و حمايت برنامه‌هاي آموزشي ضمن خدمت براي نيروهاي شاغل.

 انواع برنامه هاي آموزش سلامت

   1. برنامه بنيادي : مبتني بر دگرگوني كامل يا نسبي آگاهي‌ها، گرايش‌ها و رفتارهاي بهداشتي با ايجاد رفتارهاي بهداشتي جديد و يا جايگزين نمودن رفتار‌هاي سالم  به جاي رفتارهاي غير بهداشتي است. اين برنامه‌ها اغلب با اتكاء به  برنامه‌ريزيهاي قبلي و نسبتاً بلند مدت در زمينه‌هاي گوناگون مانند آموزش بهداشت مدارس، آموزش بهداشت همگاني، آموزش بهداشت روستايي، آموزش بهداشت مادر و كودك، آموزش بهداشت و ايمني در بهداشت حرفه اي، آموزش بهداشت گروه‌هاي آسيب پذير و ... انجام مي‌شود.

  2. برنامه‌هاي لحظه‌اي : مبتني بر استفاده از فرصت‌هاي مناسب در چارچوب فعاليتهايي در زمينه آموزش بهداشت است كه ممكن است مستقيماً با بهداشت رابطه‌اي نداشته باشند؛ اغلب اين برنامه‌ها از قبل با طرح‌ريزي جزئيات همراه نيستند، زمان اجراي آنها خيلي كوتاه است و زمينه‌هاي موضوعي آن بسيار متنوع است. در اجراي اين برنامه‌ها بودجه يا نيروي انساني چندان مورد نياز نيست و چنانچه با دقت لازم  اجرا شوند،  بسيار مؤثر هستند. ، مثلاً پرستاران و ارائه دهندگان مراقبت در حين ارائه مراقبت و درمان بيمار ان مي توانند از فرصت هاي مناسب براي آموزش به بيماران، خانواده ها و همراهان آن ها استفاده كنند

 3. برنامه‌هاي ضربتي : مبتني بر ضرورت‌هاي خاص بهداشتي در زمان‌ها و يا مكان‌هاي خاص هستند، در مدت زمان كم و بيش محدودي اجرا مي‌شوند. خصوصيت اين برنامه‌ها اين است كه در اولويت سريع قرار دارند و اجراي آنها در مدت زمان محدود است.

آغاز پروژه NEAREAR در مركز آموزشي درماني الزهرا(س) و امید همکاری با دیگر مراکز درمانی

ذكر مطالب با ذكر منبع(http://www.nurseeducator.ir/ ) بلا مانع است.

زمينه آغاز پروژه NEAREAR در مركز آموزشي درماني الزهرا(س)

  همسويي اهداف پژوهشگر(با توجه به اهميت آموزش در ارتقاي سلامت جامعه با رويكردها ي حاكميت باليني و اعتباربخشي جاري در مراكز درماني،  زمينه را براي درك متقابل و ضرورت ايجاد تحول در  بر نامه ريزي و اجراي آموزش سلامت  به بيمار در مراكز درماني  فراهم نمود . زيرا هم اكنون آموزش سلامت يكي از معيارهاي مهم حاكميت باليني به منظور  بهبود كيفيت عملكرد مراكز درماني در " محور تعامل با بيمار " است. علاوه بر اينكه   محورهاي حاكميت باليني از جمله "اثربخشي خدمات" و تامين مستندات براي رويكردهاي "مبتني بر شواهد" ،"مديريت خطر، ايمني و محافظت از بيمار" را نيز تقويت نمايد. به همين دليل از نظر سياست گذاران و ناظران و عاملان اعتباربخشي امتيازات عمده اي به خود اختصاص مي دهد. به همين دليل  مراكز درماني بهتر است آموزش سلامت يا آموزش به بيمار و خانواده وي را به عنوان يكي از اساسي ترين فعاليت هاي خود مد نظر قرار دهند.

هم راستا با تلاش هاي اخير مركز الزهرا  (س) در استقرار دفتر آموزش سلامت و توسعه محدود ولي شايسته آموزش به بيمار و خانواده  توسط برخي پرسنل  آموزش ديده و توانمند به همراه اظهار تمايل مسؤول اين دفتر به علمي شدن  عموميت يافتن اجراي اين نقش براي همه بيماران نيازمند به آموزش توسط تمامي پرستاران  و كادر درمان باعث شد نقطه شروع اين حركت در مركز الزهرا(س) باشد . در پروژه NEAREAR (اقدام پژوهي براي  گسترش نقش آموزشي پرستار)، سعي مي شود  تمهيدات ساختاري و اجرايي براي تسهيل اجراي فرايندهاي صحيح در آموزش سلامت به بيمار، خانواده و همراه فراهم شود  اهميت   آموزش سلامت در ارتقاي كيفيت زندگي و رضايت مبتلايان به بيماري هاي مزمن (كه هم اكنون يك گروه  عمده مراجعين نيازمند به آموزش سلامت در مراكز درماني هستند) باعث شد در فاز اول اولويت هاي پروژه  براي اين بيماران و معطوف به گسترش نقش آموزشي پرستاران(كه عمده ترين ارائه دهندگان مراقبت به اين بيماران در مراكز درماني هستند)  تعيين گردد تا اجراي اين فعاليت ارزشمند (آموزش سلامت به  بيمار) به نحو شايسته اي در مراكز درماني تسهيل  گردد و برنامه ها و تمهيدات لازم براي آن سازماندهي و توسعه يابد .  اگرچه به دليل پيوستگي خدمات پرستاران به ساير حرفه ها و ارتباط نزديك  و همسويي اهداف و رسالت هاي رشته هاي مختلف در  تيم مراقبت از بيمار، فرايندها و نتايج حاصل از اين پروژه محدود به پرستاران و مركز الزهرا(س) نمي باشد و به طور كلي  يك بسيج اقدام براي  گسترش آموزش به بيمار محسوب مي گردد. 

به اين ترتيب موافقت و همراهي مسؤولان با اجراي اين پروژه در مركز الزهرا(س)، سر آغاز پي ريزي يك مشاركت داوطلبانه و دوسويه بين پژوهشگر) و همكاران و مشاركت كنندگان عرصه مذكور بود كه در آن  اقدام پژوه مسؤوليت بررسي موقعيت، برنامه ريزي براي تغيير، ارائه مشاوره علمي و تدارك زمينه هاي تئوريك در اجرا ، پايش و ارزشيابي نتايج  اقدام پژوهي را بر عهده دارد و از مشاركت كنندگان عرصه انتظار مي رود كه با جلب رضايت و بسيج مشاركت مديران، پرستاران و ساير اعضاي تيم سلامت  داده هاي لازم براي كاوش راهكارها، برنامه ريزي و سازماندهي فعاليت ها براي اجرايي شدن فرايند آموزش به بيمار را  در بطن فعاليت هاي جاري مركز فراهم نمايند تا   اهداف اوليه پروژه براي جستجوي راهكارها و برنامه ريزي  براي تسهيل اجراي نقش آموزشي توسط تمامي پرستاران  تامين شود.  در مرحله بعد پروژه وارد فاز اجراي مقدماتي خواهد شد . با توجه به سوابق آموزشي و تجربيات  ده ساله پژوهشگر و مشاهده نياز جامعه و نظام سلامت به تقويت نقش آموزشي كادر درمان (به ويژه پرستاران كه اكثريت نيروهاي باليني نظام سلامت را تشكيل مي دهند).

در اين پروژه  سعي مي شود از طريق حضور مداوم  اقدام پژوه در عرصه  با توجه به بررسي وضعيت، به كارگيري امكانات موجود و  تقويت مهارتهاي هدايت تغيير(از طريق شركت اقدام پژوه در كارگاه LFC: رهبري براي تغيير) و از طريق جلب پشتيباني و حماييت هاي اداري، با يك ‌برنامه ريزي و اقدام مشاركتي، ساختارهاي توانمند كننده در مركز كشف و تقويت گردد. اميد است اين پروژه بر اساس ويژگي ها و اهداف اقدام پژوهي  به ابداع يك برنامه و الگوي سازماني براي ارائه شايسته خدمت آموزش به بيمار توسط همه پرستاران و كادر درمان منجر شود و  بر خلاف رويكردهاي نيمه تجربي و كارآزمايي هاي باليني، مزاياي اقدام پژوهي براي همراهي سازمان در  تداوم  تغيير و اصلاح برنامه (حتي پس از خروج عامل تغيير ) را به همراه داشته باشد و در صورت موفقيت  براي بومي شدن به ساير مراكز درماني تسري يابد.

زمينه ها و ضرورت های آغاز پروژه NEAREAR در مركز آموزشي درماني الزهرا(س)

ذكر مطالب با ذكر منبع(http://www.nurseeducator.ir/ ) بلا مانع است.

زمينه آغاز پروژه NEAREAR در مركز آموزشي درماني الزهرا(س)

  همسويي اهداف پژوهشگر(با توجه به اهميت آموزش در ارتقاي سلامت جامعه با رويكردها ي حاكميت باليني و اعتباربخشي جاري در مراكز درماني،  زمينه را براي درك متقابل و ضرورت ايجاد تحول در  بر نامه ريزي و اجراي آموزش سلامت  به بيمار در مراكز درماني  فراهم نمود . زيرا هم اكنون آموزش سلامت يكي از معيارهاي مهم حاكميت باليني به منظور  بهبود كيفيت عملكرد مراكز درماني در " محور تعامل با بيمار " است. علاوه بر اينكه   محورهاي حاكميت باليني از جمله "اثربخشي خدمات" و تامين مستندات براي رويكردهاي "مبتني بر شواهد" ،"مديريت خطر، ايمني و محافظت از بيمار" را نيز تقويت نمايد. به همين دليل از نظر سياست گذاران و ناظران و عاملان اعتباربخشي امتيازات عمده اي به خود اختصاص مي دهد. به همين دليل  مراكز درماني بهتر است آموزش سلامت يا آموزش به بيمار و خانواده وي را به عنوان يكي از اساسي ترين فعاليت هاي خود مد نظر قرار دهند.

ادامه نوشته

همسويي اهداف آموزش سلامت با رويكردهاي اعتباربخشي و حاكميت باليني

برداشت مطالب با ذكر منبع(http://www.nurseeducator.ir/ ) بلا مانع است.

 همسويي اهداف آموزش سلامت با رويكردهاي اعتباربخشي و حاكميت باليني

آموزش سلامت يا بهداشت جزو علوم چند رشته اي و  فعاليتي ميان رشته اي  است كه موضوع آن بررسي و تجزيه و تحليل آگاهيها، گرايشها و رفتار‌هاي بهداشتي و طرح ريزي و اجراي برنامه‌هاي آموزشي در زمينه دگرگون سازي موارد فوق بر پايه يافته‌هاي علمي مشتمل بر مستندات و شواهد جديد و معتبر پزشكي و پيراپزشكي است. در هر موردي كه  از  لزوم دگرگون كردن رفتار انساني در زمينه مسائل تندرستي سخن مي‌رود فوراً موضوع آموزش بهداشت مطرح مي‌شود. در عين حال آموزش بهداشت موضوعي است سهل و ممتنع، زيرا  با وجود اين‌كه همه مي دانند كه چه چيزي بايد آموزش داده‌شود،ولي نمي‌دانند كه اين آموزش چگونه بايد ارائه شود تا بتواند موجب تغييرات مثبت در رفتار  افراد شود.

آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، رشته‌اي بهينه گزين و به سرعت در حال رشد به موازات تغيير علل عمده مرگ و مير در جوامع صنعتي، موضوعات و فعاليت‌هاي آموزش بهداشت نيز تغيير مسير داد. آموزش بهداشت در ابتدا آموزش پاكيزگي (1900تا1920) خوانده مي‌شد و تأكيد آن بر آموزش بهداشت فردي، بيماري‌هاي واگير و مشروبات الكلي بود. امروزه دامنه فعاليت‌هاي آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت حد و مرزي نمي‌شناسد. مشاوره در مورد بيماري هاي مزمن ، درمان بيماري، علايم خطر، پيشگيري  و اصلاح رفتارهاي مخاطره آميز (كمك به نوجوانان براي دوري جستن از مصرف سيگار و مواد مخدر )، ياري رساندن به سيگاري‌ها براي ترك آن، آموزش تغذيه، تشخيص به هنگام بيماري، كمك به بيماران براي كنار آمدن با بيماري، توان بخشي و مراقبت‌هاي درازمدت، برنامه‌ريزي، اجرا  و ارزشيابي برنامه‌هاي بهداشتي، حمايت از تغيير سياست‌ها براي ارتقاء سلامت و حمايت از قوانين و مقرّرات حامي سلامت مردم، تنها گوشه‌اي از فعاليت‌هاي متخصصان آموزش بهداشت است.

آموزش سلامت و  ارتقاء سلامت^[1]  ، اولين و زيربنايي ترين فعاليت در مراقبتهاي بهداشتي اوليه و آموزش اختصاصي ترين روش پيشگيري اوليه از بيماري‌ها اعم از بيماري هاي مسري واگير دار و بيماري هاي حاد و مزمن غيرواگيردار محسوب مي‌شود كه البته در سطوح دوم و سوم پيشگيري نيز با كارآيي بسيار زياد قابل استفاده است. به همين دليل با توجه به اثربخشي برنامه هاي آموزشي در پيشگيري از عوارض ناتوان كننده و مرگ آور بيماري ها  كه منجر به افرايش كيفيت و كميت زندگي بيمار و به دنبال آن افزايش رضايت جامعه از خدمات و كاهش هزينه هاي  خدمات درماني براي افراد، خانواده ها و جوامع مي شود هم اكنون رويكردهاي مراقبتي بيماري مدار به رويكردهاي بهداشتي سلامتي نگر  و مبتني بر جامعه در حال تغيير هستند. 

متخصصان اين رشته، براي رسيدن به اهداف مورد نظر خود از گزينش و تركيب مؤثرترين رويكردها، روش‌ها و سياست‌هاي برگرفته از علوم بهداشتي، روان شناسي، جامعه شناسي، مردم شناسي، ارتباطات، پرستاري، علوم رفتاري، بازاريابي، اپيدميولوژي، آمار و پزشكي استفاده مي‌كنند. برنامه‌هاي آموزش بهداشت و ارتقاء سلامت، تقريباً در هر محيطي كه بتوان تصور كرد، ازجمله: مراكز پزشكي/ بهداشتي،مدارس،كارخانه‌ها، ادارات، محل‌هاي كار، ، دانشگاه‌ها، مراكز تحقيقاتي و آموزشي، فرهنگ‌سراها، پادگان‌ها، نمايشگاه‌ها، مساجد، كليساها، كنيسه‌ها و ساير اماكن مذهبي، ورزشگاه ها، مراكز خريد، و بنگاه‌هاي خيريه قابل اجرا است. ارتقاء سلامت، كانون ابتكارات بهداشتي و مهار عوامل مؤثر بر آن را از متخصصان و مراكز پزشكي به افراد، خانواده‌ها، مدارس و محل كار منتقل مي‌كنند. اما اين كار بايد در ساية حمايت‌هاي اجتماعي، فن آورانه و محلي و قبول پذيرش مسئوليت مشترك در قبال بهداشت و سلامت انجام گيرد. 

از متون و مستندات و شواهد عيني چنين استنباط مي شود كه نظام سلامت در دهه هاي اخير  به بينش سيستمي حاصل از نتايج پژوهش هاي متعدد در سده اخير دست يافته است، زيرا  در رويكردهاي جديد  افتراق بهداشت از درمان را چندان جايز نمي داند و با  ادغام فعاليت هاي بهداشتي درماني و به كارگيري و  لحاظ نمودن شواهد علمي  معتبر مي توان ارتقاي سلامت جامعه را به طور كلي مد نظر قرار مي دهد.  همچنين در يكي دو دهه اخير نهضت مشتري مداري و بهبود كيفيت خدمات درماني نظام سلامت با رويكرد تعالي باليني بيش از پيش مورد توجه واقع شده است و كشور ما "رويكرد حاكميت باليني" را براي ارتقاي فرايندهاي مراقبتي انتخاب نموده است. در اين رويكرد با واضح سازي فرايندها و سپس تعيين استاندارد هاي مطلوب سعي مي شود با ارائه خدمات با كيفيت، دسترسي به اهداف تسهيل شود.  از سوي ديگر سعي سياست گذاران بر اين است كه به موازات گسترش معيارهاي حاكميت باليني، با همراهي رويكردهاي نظارتي و ارزشيابي تحت عنوان "اعتباربخشي مراكز درماني"  نظام سلامت  در انجام رسالت  انساني خود ترغيب و معيارهاي استاندارد در تمام مراكز مورد توجه واقع شده و به تدريج  گسترش يابد.

---

[1] Health  education and Health promotion

راهنماي تهيه پمفلت و كتابچه آموزشي در مركز الزهرا س

      راهنماي تهيه پمفلت و كتابچه آموزشي 

همكاران گرامي لطفاً جهت تهيه پمفلت و كتابچه آموزشي ، فعاليت هاي خود را طبق  فهرست زير سازماندهي ومرتباً محتواهاي خود را با اين فهرست  كنترل نماييد. پس از تهيه مطلب بر اساس شرايط زير دفتر آموزش سلامت اقدام به تاييد اوليه مطالب جهت ارسال به مشاوران و چاپ در كميته انتشارت مي نمايد.

1.        مطالعه كامل  و رعايت دستورالعمل انتشارات رسانه هاي علمي و فرهنگي در مركز آموزشي درماني الزهرا (س)

2.       انتخاب عنوان دقيق، ساده، علمي و درعين حال جالب براي بيمار و خانواده    و   بدون طراحي  جلد

3.       تنظيم متن بدون غلط تايپي و ويرايشي به گونه اي منطقي،فاقد اصطلاحات تخصصي در قالب فايل Word  

4.        اولين صفحه : مشخصات  كتابچه (نام كتابچه، نام دقيق پديدآورندگان،تاريخ تهيه يا ويرايش جديد)

5.       صفحه دوم: فهرست مطالب در يك صفحه (با شماره صفحه بر اساس آخرين تغييرات عناوين  در متن پي دي اف )

6.        استفاده از تصاوير يا اشكال/جدول/ نمودار جالب يا مرتبط در متن رسانه نوشتاري جهت افزايش رغبت به مطالعه

7.       فهرست منابع اصلي كه در تهيه مطالب مورد استفاده قرار گرفته  به طور كامل مانند مثال : منبع كتاب: نام خانوادگي و مخفف نام نويسنده يا نويسندگان،(سال چاپ يا انتشار)، عنوان كامل ، مترجم، محل نشر ، انتشارات......: صفحات. منبع سايت معتبر: نام نويسنده مطلب(در صورت وجود)، آدرس كامل سايت، تاريخ ثبت مطلب در سايت(در صورت وجود)، تاريخ دسترسي.

8.        فهرست منابع كمكي براي مطالعه بيشتر را در عنوان جداگانه بنويسيد: شامل ديگر كتب كاربردي، آدرس الكترونيكي، انجمن ها، سايت هاي معتبر و... كه در متن به طور كامل استفاده نشده ولي براي بيماركمك كننده است.

9.       در صورت امكان براي بيماري هاي شايع بخش حداقل دو پمفلت مجزا با عناوين (آموزش حين بستري و آموزش هاي موقع ترخيص ) تهيه شود. كليات پمفلت ها با كمي اختصار شامل همان  موارد خواهد بود.  

10.      تايپ پمفلت در 3 ستون (لت)با شماره گذاري صفحات و در قالب كلي)داراي آرم علوم پزشكي اصفهان و آرم پروژه نیریر)با فونت متنB Zar  نازك سايز 12 يا11، عناوين bold ، ) وتايپ كتابچه ها در تنظيمات صفحهA5 باحاشيه 27/1 از هر طرف و ذكرمنابع به طوركامل(مانند مثال فوق)

در لت رویی ذكر عنوان پمفلتَ پديد آورنده ، زمان تهیه به همراه  ذکر عین  عبارت" نمونه پیش نویس برای مطرح شدن در کمیته آموزش سلامت و انتشارات- دفتر آموزش سلامت مرکز الزهرا" و ذکر منبع معتبر  ضروری است.

11.      فهرست مطالب ضروري براي تهيه محتواي كتابچه آموزش به بيمار در عناوين كلي مانند ديابت، نارسايي كليه و...:

• ○       آشنايي با بيماري
• ○       رژيم غذايي
• ○       روش هاي درماني ( دارو، جراحي و ...)
• ○       محدوده فعاليت و وضعيت بدني
• ○       نكات ايمني و محافظتي(مربوط به بستري در بخش)
• ○       رويه هاي تشخيصي درماني(در حين بستري)
• ○       مراقبت هاي پرستاري (از جمله مراقبت هاي قبل و بعد از عمل)
• ○       توصيه هاي هنگام ترخيص /آموزش مراقبت در منزل شامل:
• —            كنترل درد و ساير مراقبت ها از جمله مراقبت از زخم، تجهيزات 
• —            رژيم غذايي(محدوديت ها و ممنوعيت ها و غذاهاي مناسب)
• —            ميزان فعاليت و نحوه بازگشت به كار
• —            استراحت و ورزش
• —            بهداشت فردي
• —            علايم هشداردهنده جهت مراجعه يا تماس با پزشك
• —            آموزش و مراقبت هاي مربوط به داروهاي مصرفي بيمار

* دفتر آموزش سلامت مركز آموزشي درماني الزهرا(س) *پروژه گسترش نقش آموزشي پرستار

پروژه NEAREAR: روش هاي ارتباطي براي تعامل و كسب بازخورد از مشاركت كنندگان

روش هاي ارتباطي براي تعامل و كسب بازخورد از مشاركت كنندگان در پروژه NEAREAR

از طريق اطلاع رساني حضوري و غير حضوري(لينك آموزش سلامت در سايت مركز الزهرا س) از مشاركت كنندگان علاقمند به فعاليت  در پروژه گسترش نقش آموزشي پرستار(NEAREAR) درخواست مي شود كه پس از مطالعه اطلاعات پروژه و امضاي فرم رضايت آگاهانه در http://alzahra.mui.ac.ir/images/stories/Treatment/health/nurse/rezayat.pdf يا http://alzahra.mui.ac.ir/images/stories/Treatment/health/nurse/mosharekat2.pdf  به محض احساس آمادگي براي مشاركت در پروژه، با ذكر علاقمندي و نوع فعاليت در پروژه نامنويسي و فرم را براي مسؤول پروژه ارسال كنند تا در فرصت هاي مناسب تيم پژوهش بتوانند با دريافت بازخورد مشاركت كنندگان از طريق ثبت گزارش، احساسات، فعاليت ها، پيشنهادها و  نظرات اصلاحي به صورت رسمي(مصاحبه و ضبط جلسات مصوب) يا غير رسمي(يادداشت ها و گزارشات عرصه و ضبط تعاملات و مصاحبه هاي غير رسمي)  روند گسترش نقشآموزشي پرستار را پايش و ارزشيابي نمايند.

روش هاي ارتباطي كه در اين پروژه  براي تعامل و كسب بازخورد از مسؤولان، مشاركت كنندگان و متخصصان-جهت اصلاح فرايندها و مستنداتي كه در اين پروژه براي اولين بار تدوين شده است- فراهم شده عبارتند از : استفاده از امكانات شبكه اينترانت داخل سازماني(سيستم اطلاعات بيمارستاني) و شبكه جهان گستر (از لينك هاي مراجعين / آموزش سلامت و خبر  در وبسايت مركز آموزشي درماني الزهرا س: www.http://Alzahra.mui.ac.ir، ايميل اختصاصي مسؤول پروژه: [e-mail]، ايميل سازماني دفترآموزش سلامت: [e-mail]) و ساير روش هاي تماس كتبي و شفاهي، حضوري و غيرحضوري، تلفن، پيامك و ...).

همچنين مسؤول پروژه و همكار اجرايي در مركز آموزشي الزهرا(س) هم اكنون  افتخار همكاري با  معاونت درمان استان اصفهان (كميته آموزش به بيمار و واحد آموزش اين معاونت) را يافته و با توجه به علاقمندي دوطرف به مشاركت در اصلاح فرايند آموزش سلامت مراكز درماني با  اتصال دامنه اختصاصي nurseeducator.ir  به وبلاگ آموزش سلامت. پرستاري بهداشت جامعه- سعي  شده است از طريق اين راه،  ارتباط مجازي با مشاركت كنندگان در چارچوب قوانين تسهيل شود و   مسؤول پروژه بازتاب گزارش ها و متون مورد نياز براي گسترش نقش آموزشي پرستار را در اختيار جامعه پرستاري و ساير علاقمندان آموزش سلامت به بيمار و خانواده  قرار دهد و از نظرات و پيشنهادهاي متقابل آن ها اگاه شود.

Nurse Educators Alzahra's Role Expansion Action Research: NEAREAR project معرفي فعاليت ها و نتايج

معرفي فعاليت ها و نتايج پروژه NEAREAR ^* براي گسترش نقش آموزشي پرستار

Nurse Educators Alzahra's  Role Expansion Action Research*

تلاش علمي- عملي پرستاران براي بسترسازي، ترويج فرهنگ و  فراگير نمودن فرايند آموزش به بيمار و خانواده

با توجه به نياز روز افزون بيماران و افراد سالم به اطلاعات بهداشتي و آموزش سلامت براي پيشگيري، درمان و بازتواني -به دليل افزايش مشكلات مزمن همچون بيماري هاي قلبي عروقي، ديابت، فشارخون بالا و ... كه اپيدمي هاي خاموش قرن ۲۱ ناميده شده اند- و  پيچيدگي و گسترش مرزهاي دانش تخصصي اطلاعات سلامت و لزوم پيشگيري و تداوم درمان و بازتواني كه اهداف غايي كاهش رنج انسان در حرفه پرستاري هستند، بر آن شديم كه با پيشنهاد دانش‌نامه‌ي دكتراي پرستاري (مصوب دي ماه1390) از طريق اقدام پژوهي به كاوش راهكارهاي گسترش نقش پرستاران در آموزش به بيمار و تمهيدات اجرايي آن بپردازيم. اینجانب پروانه خراساني  به راهنمايي و مشاوره اساتيد بزرگوارم (سركار خانم‌ها دكتر مريم رسولي، دكتر سرور پرويزي و دكتر منصوره زاغري تفرشي) از دانشگاه هاي علوم پزشكي شهيد بهشتي و تهران، طبق هماهنگي به عمل آمده با معاونت پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي اصفهان و مدير عامل و مسؤولان مركز اموزشي درماني الزهرا (س)-كه يكي از مراكز پيشرو استان در امر آموزش به بيمار است- با همكاري مسؤول دفتر آموزش سلامت اين مركز جناب آقاي محمود نصر اصفهاني با جلب رضايت و مشاركت اجرايي سايرمسؤولان و  پرستاران آگاه، علاقمند، متعهد و مطلع، اقدام به  «گسترش نقش آموزشي پرستار در اختلالات مزمن» نموده ايم.

به طور خلاصه اين پروژه (پژوهش عملياتي) قصد دارد با همسو نمودن اهداف پژوهشي و استراتژي هاي سازماني (معيارهاي حاكميت باليني و استانداردهاي اعتبار بخشي) از طريق جستجوي راهكارهاي عملياتي با برنامه ريزي اصولي- بر اساس رويكرد مديريت و رهبري تغيير در يك عرصه علاقمند و نيازمند تغيير - ابتدا شرايط، امكانات و موانع، تسهيل كننده ها و فرصتها براي گسترش  آموزش به بيمار و خانواده را به طور دقيق بررسي نموده و با نزديك كردن مباني علمي به ساز و كارهاي عملي، استانداردهاي آموزش به بيمار كه از متون ملي و بين المللي استخراج شده است را تا حد مطلوب و ممكن عملي نمايد.  

اين همكاري طبق برنامه عملياتي كه مؤلف براي اجراي فاز اول دانشنامه تدوين نموده است، در مرحله اول  بر اساس مدل بسيج اقدام براي برنامه ريزي و مشاركت ، به تدوين چشم انداز مشترك، بررسي موقعيت و كاوش راهكارها و تنظيم برنامه هاي عملياتي براي گسترش نقش آموزشي پرستار منتهي مي گردد و سعي مي شود در ادامه راه- تدابيري   براي تثبيت فرايند گسترش نقش و تعالي  مداوم فرايند آموزش به بيمار تا دستيابي به استانداردهاي مطلوب  و چشم انداز مربوطه  در نظر گرفته شود تا مطابق روش شناسي اقدام پژوهي،چرخه هاي بعدي برنامه ريزي،اقدام و بازخورداصلاحي در چارچوب عمليات جاري سازمان قابليت تكرار و تداوم داشته باشد.

پروژه تا اين لحظه با تلاش مستمر پژوهشگران براي سازماندهي جلسات هماهنگي و  دريافت بازخورد هاي فوري از مسؤولان، كارشناسان آموزش، پرستاران و مراجعين در عرصه منجر به تدوين فرايندهاي نوين درآموزش سلامت به بيمار و همراه در مراكز درماني (تحت عنوان شيوه نامه اجرايي نمودن آموزش سلامت در مركز درماني الزهرا س) شده است كه فرم هاي مستندسازي و گردش كار با همراهي مسؤولان و پرستاران  و دريافت بازخورد و بازبيني پي درپي در نسخه هاي نهايي براي ارائه به كميته آموزش سلامت و مشاوران دستورالعمل آماده گرديده است. اگرچه بخش هاي هدف در پروژه از ابتدا بخش هاي داخلي مركز تعريف شده بودند،  با توجه به لزوم استقرارمعيارهاي حاكميت باليني و اعتباربخشي و توجه سازمان به فراگير شدن فرايند آموزش به بيمار در كليه بخش ها، به ياري خدا قرار است تمهيدات اجرايي اين فرايند به طور مقدماتي  از ابتداي مهر ماه 1391، در كليه بخش هاي مركز آموزشي درماني الزهرا (س) به اجرا گذاشته شود تا با پايش و ارزشيابي دوره اي نقاط ضعف دستورالعمل اصلاح  و نحوه اجراي آن  تعديل گردد.

به علاوه هم زمان با تدوين برنامه اي سازماني براي مستندسازي، تدوين فرايندها و زيرساخت ها و برنامه ريزي براي نهادينه كردن فرهنگ آموزش به بيمار در مركز، برگزاري اولين سري از سلسله كارگاه هاي توانمندسازي علمي عملي پرستاران در آموزش به بيمار در 3 زمينه بيماري هاي قلبي عروقي- ديابت و نارسايي كليه در تاريخ هاي 14 تا 16 مرداد ماه 1391  ثمره تلاش هدايت شده و بي وقفه كارشناسان آموزش سلامت و دفتر آموزش سلامت مركز بود كه با حمايت مسؤولان و  واحد آموزش مركز ، معاونت درمان و معاونت بهداشت استان همراه بود تا مقدمه اي باشد بر معرفي اصول و روش هاي علمي فرايند برنامه ريزي، اجرا و ثبت آموزش سلامت. اين دوره با دراختيار قرار دادن رسانه هاي آموزشي متناسب با موضوعات مورد بحث، الگوسازي و تمرين  ايفاي نقش و  ترغيب پرستاران شركت كننده به تمرين عملي در مركز با حضور بيش از 40 نفر از پرستاران (رابطين آموزشي و كارشناسان پرستاري بخش هاي داخلي و جراحي مركز و رابطين آموزشي ساير مراكز درماني استان) در مركزآموزشي درماني الزهرا (س) برگزار شد و علي رغم تراكم مطالب هر دوره در يك روز، شرايط زماني نامناسب برگزاري در ماه مبارك رمضان و همراهي با ساعات كاري شركت كنندگان ، مجموع انعكاس نظرات شركت كنندگان درمورد اثربخشي دوره ها بر ارتقاي دانش و توانمندي شا ن در اجرا و ثبت آموزش به بيمار مثبت  بود و طبق قول مساعدت مسؤولان به ياري خدا در آينده با برگزاري دوره هاي مجزا ي تكميلي براي مسؤولان و پرستاران بخش هاي مختلف  مركز و  تداوم دوره هاي مدون از طريق واحد آموزش معاونت درمان ادامه خواهد يافت. شركت كنندگان اين دوره ها در صورت ارائه تكاليف و مستندات 3 گانه  مجموعاً 9 مستند (شامل تكميل فرم ثبت آموزش، ارائه رسانه آموزشي و پيش آزمون و پس آزمون حاوي سؤالات ارزشيابي آموزش گيرندگان  براي سه آموزش و در هر مبحث حداقل يك آموزش گروهي) در مهلت مقرر  تا 30 شهريور ماه  از  گواهي پايان دوره و امتياز آموزشي مربوطه بهره مند خواهند شد.

شايان ذكر است كه در حال حاضر علي رغم بديهي بودن  و توافق همگاني بر نقش آموزشي پرستار و ساير اعضاي تيم درمان، با توجه به پيچيدگيهاي سازماني و حضور موانع متعدد در فرايندها و زيرساخت هاي اداري، روند اجراي فرايند آموزش به بيمار (از نيازسنجي تا برنامه ريزي، اجرا، ارزشيابي و مستندسازي آن) از تعاريف و استانداردهاي ملي و بين المللي كه در عملكرد بهينه حرفه اي براي كادر درمان ذكر شده فاصله دارد. اگرچه در يكي دو سال اخير با ظهور جنبش حاكميت باليني در عرصه بهداشت و درمان كشور به ملزومات  ساختاري و لزوم اجراي فرايند آموزش به بيمار در مراكز درماني توجه شده است و استانداردهاي اعتباربخشي نيز بر موارد مذكور صحه گذاشته اند. به همين دليل با ساز و كارهاي نظارتي مراكز درماني از نظر استقرار اين موازين و شاخص ها مورد بررسي و پايش قرار مي گيرند كه نقطه قوتي براي ترغيب شازمان ها به رعايت استانداردهاي آموزش به بيمار است. ولي بدون تمهيدات مناسب و برنامه ريزي هاي اصولي، فشار اهرم هاي نظارتي مي تواند به افزايش فشار روحي رواني بر پرسنل و سردرگمي آن ها براي آزمايش و خطا منجر شود كه ممكن است راه رسيدن به هدف را طولاني و پر هزينه نمايد. به همين دليل با توجه به سرمايه گذاري معنوي مسؤولان مركز الزهرا (س) براي دريافت مشاوره علمي از  سازمان هاي همكار  و نيروهاي متخصص در معاونت بهداشتي، دانشكده ها و ساير مراكز علمي تحقيقاتي نتايج مثبتي در تسريع دستيابي به هدف(استقرار فرايندها) داشته است و به همين دليل شاهد مراجعات برخي رابطين آموزشي ساير مراكز براي الگو برداري از روند كاري و مستندات دفتر آموزش سلامت الزهرا  هستيمو به همين دليل از مدير عامل و مسؤولان مركز در ارتباط با در اختيار قرار دادن فرايندها و فراگير نمودن فرم ها و مستندات براي سازگارشدن با امكانات ساير مراكز  كسب تكليف شد كه با موافقت مدير عامل و اعلام آمادگي مركز، معاونت درمان استان درخواست ارائه مستندات و فرايند مذكور را نمودند تا پس از موافقت مسؤولان مركزو طي مراتب اداري با لحاظ نمودن تغييرات موردي -جهت سازگاري با امكانات و شرايط ديگر مراكز (با حفظ حقوق معنوي پديد آورندگان اين اثر)- در سطح استان مورد استفاده قرار گيرد. 

با توجه به اين كه 70 الي 80 درصد نيروهاي باليني(پرسنل مراكز درماني) را پرستاران تشكيل مي دهند، توجه به  گسترش نقش آموزشي پرستار از طريق الگوهاي بومي سازي شده مستخرج از برنامه عملياتي اين پروژه در ديگر مراكز درماني مي تواند مقدمات  ارتقاي سلامت  و رضايت جامعه از خدمات باليني را فراهم نمايد كه همسو با رويكرد حاضر براي بهبود عملكرد مراكز درماني و با توجه به اهداف استراتژيك وزارت بهداشت، منجر به تسريع ساز و كارهاي استقرار ساختارها و فرايندهاي آموزش به بيمار در  معيارهاي حاكميت باليني و اعتباربخشي مراكز خواهد شد. علاوه  بر اين كه مي توان با توانمندسازي پرستاران در آموزش به بيمار از طريق حمايت هاي محيطي در استقرار تمهيدات ساختاري، نظارت بر اجراي فرايند آموزش سلامت و آموزش پرسنل، بدنه دانش و شايستگي هاي حرفه اي پرستاري را براي حركت به سمت استقلال و حرفه اي شدن در چارچوب قوانين و اخلاقيات تقويت نمود تا  گسترش نقش آموزشي پرستار واقعيت يافته و دسترسي به چشم انداز روشن پروژه در "پيشرو، پويا و نوآور بودن مراكز درماني در آموزش سلامت "تسهيل شود.  با توجه به روند تخصصي شدن رشته هاي مختلف، با گسترش اين پروژه به ساير مراكز درماني مي توان انتظار داشت كه در آينده اي نه چندان دور، پرستاران توانمند، شايسته و متبحر،  اين وظيفه(نقش آموزش به بيمار و جامعه) را در قالب عناوين شغلي تخصصي(همچون پرستار آموزش دهنده ديابت، قلبي عروقي، دياليز و ...) دنبال نمايند. به اميد اين كه "گسترش نقش آموزشي پرستار" كه افزايش دانش، تصميم گيري و مهارتهاي تخصصي پرستاران در آموزش سلامت در چارچوب قوانين اداري و اخلاقيات حرفه اي است راه را براي "توسعه نقش آموزشي پرستار" كه احراز عناوين شغلي و جايگاههاي تخصصي به عنوان پرستاران آموزش دهنده در زمينه هاي مختلف است هموار  كند.

معرفی پروژه NEAREAR(گسترش نقش آموزشی پرستارطي اقدام پژوهي )

پروژه NEAREAR ^* (اقدام پژوهي براي گسترش نقش آموزشي پرستار

  Nurse Educators Alzahra Role Expansion Action Research

با توجه به نياز روز افزون جامعه به آموزش سلامت به ويژه در مشكلات مزمن كه اپيدمي خاموش قرن ۲۱ ناميده شده اند،اینجانب پروانه خراساني در قالب پيشنهاد دانش‌نامه‌ي دكتراي پرستاري مصوب  ( مصوب دي ماه1390) به اتفاق اساتيد بزرگوارم (سركار خانم‌ها دكتر مريم رسولي، دكتر سرور پرويزي و دكتر منصوره زاغري تفرشي)از دانشگاه هاي علوم پزشكي شهيد بهشتي و تهران، طبق هماهنگي به عمل آمده با معاونت پژوهشي دانشگاه علوم پزشكي اصفهان و مدير عامل و مسؤولان مركز اموزشي درماني الزهرا (س)  با همكاري مسؤول دفتر آموزش سلامت اين مركز:جناب آقاي محمود نصر اصفهاني و مشاركت اجرايي سايرمسؤولان و  پرستاران آگاه، علاقمند، متعهد و مطلع، اقدام به  «گسترش نقش آموزشي پرستار در اختلالات مزمن»طي يك اقدام پژوهي مشاركتي نموده ايم. اين همكاري بر اساس مدل بسيج اقدام براي برنامه ريزي و مشاركت طبق برنامه عملياتي پژوهشگر در مرحله اول منتهي به بررسي موقعيت و كاوش راهكارهاي گسترش نقش مي گردد كه تا  شهريورماه ۱۳۹۱  به تدوين فرايندها و روندهاي اجرايي  جديد درآموزش سلامت به بيمار و همراه در مراكز درماني شده كه بر اساس شرايط بومي مركز الزهرا س اصفهان  عرضه شده ولي با استفاده از  الگوي بسيج اقدام براي برنامه ريزي و مشاركت، قابليت انطباق با  امكانات پرسنلي و منابع موجود در ساير مراكز آموزشي درماني را دارد. اين برنامه به ياري خدا با موافقت مسؤولان از ابتداي مهر ماه در بخش هاي مركز به اجرا گذاشته خواهد شد تا نقاط ضعف آن اصلاح و مورد ارزشيابي و پايش قرار گيرد.

  

---

[1] NEAREAR project :  "Nurse Educators Alzahra Role Expansion Action Research"  Project