معرفي رشته و شغل پرستاري

 لغت پرستار (NURSE) از كلمه لاتين (NUTRIX) به معناي تغذيه گرفته شده است. پرستار يكي از اعضاء كليدي در گروه مراقبت هاي بهداشتي ودرمانی  است و نقش ارزنده او در پذيرش، آماده سازي، مراقبتها و حمايت هاي جسمي و اجتماعي مورد قبول همه و بر هيچ كس پوشيده نيست. در تقسيم بنديهاي آكادميك، امروز ارزش پرستار خوب همطراز يك پزشك خوب قرار مي گيرد. كار يك پزشك خوب موقعي بحد مطلوب مي رسد كه يك پرستار خوب و ورزيده مسئوليت بيمار او را بر عهده داشته باشد.

 پرستاري يعني كمك به فرد سالم يا بيمار در درمانگاه يا بيمارستان براي انجام آن دسته از فعاليت‌هايي كه سبب حفظ و ارتقاي سلامت مي‌گردد به نحوي كه اگر فرد توانايي، اراده يا آگاهي لازم را داشت، مي‌توانست آن فعاليت‌ها را بدون كمك انجام دهد.

پرستار يك عضو مهم در تيم مراقبت بهداشتي است و و داراي نقشهاي گسترده اي از جمله نقش درمانی-مراقبتي- آموزشی- حمايتي- هماهنگي- مشورتي -حفاظتي- مديريتي و تحقيقاتي مي‌باشد. به اين معنا كه پرستار وظيفه مراقبت و حمايت از بيمار، وظيفه هماهنگي بين بيمار و پزشك و بيمار و خانواده بيمار (انتقال دهنده خواستها و نيازهاي بيمار يا مددجو) ، مسووليت مديريت بخش (اولويت‌بندي براي رسيدگي به بيماران و تصميم‌گيري به موقع در مورد بيماران اورژانسي) ، وظيفه آموزش به بيمار در جهت تطابق با مشكلات و ناراحتي‌هاي پيش‌آمده و وظيفه تحقيق درباره روشهاي مراقبتي كه اعمال كرده است و تحقيق بر روي نحوه كاهش تعداد روزهاي بستري يك بيمار را بر عهده دارد

هدف پرستاری

اين برداشت كه پرستاري به معناي مراقبت كردن از بيمار است، تا حدودي درست مي‌باشد. البته مراقبت تنها شامل تزريق يا پانسمان نمي‌شود بلكه با گذشت زمان و با پيشرفت علم و تكنولوژي ، مراقبت پرستاران نيز علمي‌تر و پيچيده‌تر شده است و پرستاري در حال حاضر يك رشته علمي است و متخصص اين رشته بايد علوم بسياري را فرا بگيرد و كاربرد آنها را در ارتباط با مريض بياموزد.

از سوي ديگر بايد توجه داشت كه وظيفه يك پرستار تنها مراقبت از بيمار در بيمارستان نيست بلكه يك پرستار با مراقبت از افراد در تمام مراحل زندگي آنها از پيشگيري از بيماري‌ها گرفته تا مراقبت در هنگام بيماري و توانبخشي پس از بيماري سروكار دارد. زيرا بسياري از بيماري‌ها ريشه در عادتهاي غلط و شيوه نادرست زندگي دارد. براي مثال زمينه بسياري از سكته‌هاي قلبي از مدتها قبل فراهم مي‌شود و دليل آن نيز نوع غذاي فرد ، وزن او و مقدار فعاليت بدنيش مي‌باشد. حال اين پرستار است كه با آموزشهاي لازم در مورد نوع غذا، نحوه و مقدار فعاليت بدني و نحوه جلوگيري از فشار خون و افزايش چربي سعي مي‌كند تا از بيماري پيشگيري كند يا افراد را با علايم و اختلالات بيماري آشنا سازد تا بيمار به موقع و پيش از پيشرفت بيماري به دكتر مراجعه كند»

نیاز جامعه و مراکز بهداشتی به پرستاران مرد

بدون شك پرستار نقش اصلي را در مراقبت و پيگيري درمان بيمار دارد و همين امر بيانگر نياز جامعه به پرستار مرد مي‌باشد چون هر بيماري دوست دارد در بعضي از بيماري‌ها مثل بيماري‌هاي كليوي يا داخلي توسط پرستار همجنس خود مورد مراقبت قرار گيرد. در حال حاضر نيز در بيمارستان‌هاي دولتي، بخش ارولوژي (دستگاه كليوي و مجاري ادرار)‌ خانم‌ها توسط پرستار خانم و بخش ارولوژي آقايان توسط پرستار آقا اداره مي‌شود و به نظر مي‌رسد كه در برخي از بخش‌هاي ديگر مثل بخش داخلي نيز بايد اين مساله تعميم پيدا كند

  خصوصيات جسمي و توانايي هاي لازم براي احراز شغل:

پرستار بايد از سلامت كامل جسمي و ذهني و روحي برخوردار باشد و فردي دقيق،    علاقه مند و صبور باشد و كنترل كافي روي احساسات شخصي خود داشته باشد.

 مدارك تحصيلي و دوره هاي آموزشي ضروري براي احراز شغل:

افراد پس از اخذ ديپلم متوسطه و قبولي در آزمون سراسري گروه علوم تجربي مي توانند در اين رشته به تحصيل بپردازند و سپس در مقاطع كارشناسي ارشد و دكترا نيز ادامه تحصيل دهند.

مدت دوره آموزش:

مدت تحصيل کارشناسی حداقل 4 سال و حداكثر 5 سال ( در شرايط خاص و با موافقت آموزش كل دانشگاه علوم پزشكي مثل : مرخصي تحصيلي و ... ) مي باشد. دوره کارشناسی ۲ تا ۳ سال و دوره دکترای پرستاری در حدود ۴ الی ۵ سال می باشد.

شرايط محيط كار، محل استخدام:

محل احتمالي استخدام مي تواند بيمارستانها، كلينيكها و پاراكلينيك هاي دولتي و خصوصي، ادارات،  سازمانهاو به عنوان مربي در دانشكده ها و .... باشد. اين رشته يا شغل در اكثر مراكز درماني دولتي و خصوصي و غيره بصورت شيفت در گردش ( صبح ، عصر و شب ) يا شيفت ثابت مي باشد . و شرايط محيط كار آن بستگي به نوع مسئوليت و بخشهاي بيمارستان و مراكز درماني كه پرستار در آن مشغول مي باشد دارد مثلا يك پرستار كه در بخش اورژانس و يا پايگاه اورژانس بيمارستان كار مي كند يا پرستاري كه در بخش اطفال بيمارستان يا بخش  داخلي و جراحي و يا ICU و CCU و يا اطاق عمل از نظر شرايط محيط كار با هم تفاوت دارند .

پرستار مي تواند در بيمارستان براساس سطح تحصيلات ( كارشناسي ، كارشناسي ارشد ) و سابقه كار در پستهاي پرستار شيفت ، سر پرستار ، سوپروايزر باليني ، سوپروايزر كنترل عفونت ، سوپروايزر آموزشي و رياست پرستاري بيمارستان مشغول به كار شود .

 توانايي‌هاي مورد نياز و قابل توصيه :

در اينجا جسم‌هايي بيمار، روحهايي دردمند و روانهايي آشفته حضور دارند. در اينجا بايد پذيراي مشكلات بسيار و پاسخگوي نيازهاي بي‌شمار باشي. بايد روزي ۸ ساعت در اطاق عمل با تمامي وجود در خدمت تيم پزشكي باشي. بايد سالها در بخش سرطان يا سوانح و سوختگي ، دردمندترين بيماران را مشاهده كني و در حد توانت به آنها رسيدگي نمايي و در يك كلام بايد عشق به هم‌نوع و ايثار و همياري در ذره ذره وجودت خانه كرده باشد.

دانشجوي پرستاري بايد عاشق انسان و انسانيت باشد تا بتواند در شرايط سخت و بحراني حتي زماني كه خسته است يا آمادگي جسمي و روحي لازم را ندراد، به ديگران كمك كند. همچنين بايد فردي منظم و دقيق باشد و بداند كه نظم و سختگيري اساس كار رشته پرستاري است و از لحاظ درسي نيز لازم است كه به زيست‌شناسي، شيمي و زبان انگليسي مسلط باشد چون براي روزآمد بودن و اطلاع از آخرين دستاوردهاي دانش پرستاري ، لازم است كه از مجلات و منابع علمي به زبان انگليسي استفاده كند.

دانشجوي پرستاري بايد از سلامت كامل جسماني برخوردار باشد تا به ياري ديد قوي بتواند كارهاي ظريف و دقيق پرستاري را بخوبي انجام دهد و با شنوايي خوب صداي قلب را حتي اگر ضعيف باشد، بشنود . حتي داشتن قدي متناسب و عدم لكنت زبان يا لرزش دست در اين رشته ضروري است . چون همين مشكلات به ظاهر كوچك، در كارايي يك پرستار بسيار موثر است.

پرستار بايد بيش از هر چيز متواضع بوده و هدفش خدمت به مردم باشد چون كار در بيمارستان يك كار مشخص و كلاسه شده نيست بلكه پرستار در صورت ضرورت بايد هركاري حتي كاري كه از يك فرد بيسواد نيز برمي‌آيد، انجام دهد. يعني قرار نيست كه دانشجوي پرستاري پس از فارغ‌التحصيلي پشت استيشن بنشيند و دستور دهد بلكه بايد در انجام هر خدمتي پيش قدم باشد. همچنين لازم است كه روابط عمومي خوبي داشته باشد چون پرستار نزديكترين فرد به بيمار است و حتي بعضي از بيماران مشكل خود را به راحتي با پزشك در ميان نمي‌گذارند اما با پرستاري كه روابط عمومي خوبي داشته و توانسته است اعتماد بيمار را جلب كند، در ميان مي‌گذارند.

همچنین اطلاعات عمومي خوب در زمينه پزشكي براي يك پرستار ضروري است چون پرستار به نوعی دیگر درمانگر بیمار است و حتي دروسي كه مي‌خواند همان دروس پزشكي است با دیدگاهی دیگر .

پرستاري علم و هنر است براي همين يك پرستار بايد علاوه بر دانش لازم ، از آمادگي روحي و رواني، صبر و حوصله ، روابط عمومي خوب و قدرت تجزيه و تحليل بالا برخوردار باشد . به عبارت ديگر يك پرستار نمي‌تواند تنها با تكيه بر دروس دانشگاهي ، در كار خود موفق شود بلكه بايد از دانش خود در شرايط مختلف و متفاوت به درستي استفاده كند و اين نياز به قدرت تجزيه و تحليل خوب، سرعت عمل و آمادگي روحي و رواني دارد.

پرستار با دردمندترين افراد جامعه در ارتباط است براي همين بايد جسمي قوي و روحي توانا داشته باشد تا بتواند از عهده شب‌كاري يا كار در بخش‌هايي حساس و دشوار مثل C.C.U ، I.C.U ، بخش بيماران سرطاني يا بخش سوانح و سوختگي برآيد و در ضمن دچار فشارهاي روحي و رواني يا ناتواني‌هاي جسمي نشود.

اما چرا با وجود سختي‌ها و دشواري‌هاي بسيار اين كار، عده‌اي با عشق و علاقه در اين زمينه فعاليت مي‌كنند؟

پرستاران يك بيمارستان ، عامل اصلي موفقيت يك بيمارستان هستند. يعني اگر پرستاران يك بيمارستان خوب، كارآمد و دلسوز باشند، اكثر بيماران از آن بيمارستان راضي خواهند بود. چون بيشترين ارتباط بيمار با پرستاران مي‌باشد و رضايت از پرستار مساوي است با رضايت از بيمارستان .

به بيان ديگر لبخند رضايت بيمار، شيرين‌ترين و دلپذيرترين هديه‌اي است كه هر روز به يك پرستار دلسوز و تلاشگر تقديم مي‌شود؛ هديه‌اي كه پرستار را به تلاشي پي‌گير تر و بيشتر تشويق مي‌كند.

وجود پرستار ، كارهاي او ، لبخند او ، سخن او و فعاليت او آرامش بخش جان انسان‌هايي است كه بيش از هر انسان ديگر نيازمند آرامش هستند.

حقوق و مزايا و شرايط ارتقاء شغل:

حقوق يك پرستار به محل استخدام، موقعيت جغرافيايي و ساعات كار بستگي دارد و اگر استخدام موسسات يا وزارتخانه ها باشد بر اساس قوانين اداره امور استخدامي كشور حقوق ماهانه و ترفيع دريافت مي كند.

بازار كار، درآمد:

در بسياري از كشورها اولين خط ارتباط جامعه با سيستم پزشكي، پرستار است. چرا كه پرستاران نسبت به ديگر افراد تيم پزشكي تعدادشان بيشتر است، در دسترس قرار دارند و اطلاعات بهداشتي – درماني آنها جامع مي‌باشد.در كشور ایران نيز با اين كه پرستاران جايگاه واقعي خود را نيافته‌اند و در چند سال اخير نيز با تعداد قابل توجهي فارغ‌التحصيل رشته پرستاري از دانشگاه آزاد و دانشگاههاي علوم پزشكي و خدمات بهداشتي – درماني روبرو هستيم اما هنوز مراكز بهداشتي – درماني به پرستاراني متخصص، مجرب و توانمند نيازمندند و در واقع بازار كار براي فارغ‌التحصيل خوب اين رشته وجود دارد.

پرستاران علاوه بر كار در بيمارستان‌ها و مراكز بهداشتي – درماني مي‌توانند در صنعت براي مراقبت از سلامت و بهداشت كاركنان صنايع مختلف، در سازمان تربيت بدني و مراكز ورزشي به عنوان يكي از اعضاي اصلي تيم مراقبت پزشكي و در آموزش و پرورش فعاليت نمايند.

«فرصت‌هاي شغلي يك پرستار بسيار وسيع و گسترده است و حتي يك پرستار مي‌تواند بطور مستقل فعاليت نمايد. يعني مي‌تواند با تاسيس مركز بهداشت خصوصي به ارزيابي وضعيت سلامت افراد جامعه بپردازد يا مهدكودك داير نمايد» 

آينده شغلی پرستاران با توجه به شرايط اجتماعي:

با توجه به نيازهاي جامعه به پرستار و ديدگاه مثبت در خصوص پرستار و موقعيت او در جامعه بخصوص در چند سال اخير كه تحول در اين حرفه ايجاد شده است اميد است بتوان در جهت بهبود و ارتقاء سطح سلامت و بهداشت عمومي جامعه و مراقبت از بيماران در بيمارستانهاي دولتي و خصوصي، مطبها، كلينيكها و پاراكلينيكها و درمانگاهها و ساير بخشهاي ارائه كننده خدمات پرستاري تلاش نمود.

نقش‌هاي پرستاران بهداشت در مراکز مختلف جامعه

بنا به نظر روي (1976) ايفاي نقش عبارت از مجموعه اعمال و رفتارهايي است كه هر شخص در رابطه با انتظار‌هايي كه جامعه از عنوان او دارد انجام مي‌دهد. از نظر هندرسون و نايت ( 1978)پرستار بهداشت جامعه شايد مهمترين عضو گروه بهداشت باشد .  پرستار بهداشت جامعه براي نقش ويژه اي آموزش ديده است و نقش او عبارت از مددرساني به افراد- اعم از بيمار و تندرست - در انجام فعاليت‌هايي كه دستيابي به سلامت  و بهبودي يا مرگ آرام  را تضمين مي‌كند، فعاليت‌هايي كه هر گاه انسان توان، اراده و دانش كافي داشته باشد مي‌تواند خود به تنهايي و بدون ياري گرفتن از ديگري عهده دار آنها شود.

پرستار بهداشت بر مبناي نياز جامعه برگزيده شده است و به عنوان عضو مفيدي در گروه بهداشتي وظيفه خطير پرستاري را كه شامل نقش آموزشي، هماهنگي، حفاظتي، حمايتي، مراقبتي و درماني است انجام مي‌دهد. آرچر و فلش من مي‌نويسند كه پرستار بهداشت جامعه نقش‌هاي متعددي بر عهده دارد كه براي ايفاي آنها نياز به آگاهي از دانش ارتباطات، نظريه‌هاي آموزشي و يادگيري الگوهاي رفع مشكلات و تصميم‌گيري دارد. فري‌من نقش‌هاي پرستار بهداشت جامعه را ارائه دهنده خدمات باليني به خصوص به بيماران كم درآمد، رابط دلسوز، مشاور، مشاهده كننده حساس، تغيير دهنده عقيده ، به وجود آورنده تغيير، ناظم ، مدير ، سازمان دهنده و ابداع كننده مراقبت‌هاي بهداشتي اوليه مي‌داند.

آرچر و فلش من  نقش‌هاي اختصاصي پرستار بهداشت جامعه را به نقش حمايتي، نقش همكار، هماهنگ كننده ،ارجاع دهنده و تسهيل كننده، نقش آموزشي، نقش مشاور، نقش ارائه دهنده خدمات،  نقش سازمان دهنده جامعه، ارزشياب، مدير، دهنده اطلاعات و محقق و نقش حفاظتي  تقسيم بندي مي‌كنند.

 

نقش حمايتي

حمايت از مراجعان يك نقش ويژه براي پرستاران بهداشت جامعه است. از آنجا كه پرستاران بهداشت حلقه‌‌اي اساسي در شبكه ارتباطي موجود بين انواع مؤسسات اجتماعي و بهداشتي و مراجعان تلقي مي‌شوند، نياز به شناسايي اين مؤسسات و سازمان‌ها دارند. براي نيل به اين هدف پرستار بهداشت جامعه بايد شركت خود را در فعاليت‌هاي مختلف اجتماعي افزايش دهد و از مددجويان خود اطلاعات بيشتري كسب كند و شيوة برقراري ارتباط را بياموزد تا بتواند با افراد خانواده‌ها و سازمان‌ها به منظور ارائه خدمات مطلوب تر ارتباط برقرار كند.پرستار بهداشت جامعه  حداقل از دو طريق مي‌تواند نقش حمايتي خود را انجام دهد اول از طريق كمك به مددجويان در مراجعه به سازمان‌هاي مربوطه و دوم از طريق ايجاد مراكز قابل دسترس طبق نياز مددجويان، در اين نقش پرستار به شكل وسيع به عنوان يك حمايت كننده بايد نظرات مددجويان را به رده‌هاي تصميم گيرنده توضيح دهد. مردم اغلب درباره كمكي كه مؤسسات بهداشتي درماني مي‌توانند به آنها بكنند اطلاعي ندارند يا اطلاعاتشان ناقص است و در زمان بروز مشكل در به كار گيري آنها دچار مشكل مي‌شوند، در چنين وضعي آنها نياز به برقراري ارتباط با افرادي دارند كه بتوانند مشكل آنها را حل نمايند يا آنها را به افراد و مراجع مربوط معرفي كنند. پرستار در مقام حمايت كننده و مدافع بيمار مي‌تواند با افرادي كه به نحوي در مراقبت بيمار نقش دارند تماس بگيرد. او با وساطت از مهندس بهداشت محيط مي‌‌خواهد كه مدرسه محل را بازرسي نمايد يا از معلم خواهش مي‌كند اجازه دهد شاگرد براي انجام بعضي آزمايش‌ها به آزمايشگاه برود. در حقيقت پرستار بهداشت جامعه رابط بين خانواده‌ها و واحد‌هاي متعدد بهداشتي است و از بلا تكليفي و نگراني دريافت كنندگان خدمات جلوگيري مي‌كند. پرستار بهداشت جامعه براي حفظ سلامتي جامعه بايد مهارت برقراري ارتباط با مددجويان و ساير اعضاي گروه را داشته باشد. برقراري ارتباط با مددجويان بايد با توجه به وضعيت فرهنگي، عادات، اعتقادات، ارزش ها، سنت‌ها و طرز تفكر و گرايش‌هاي آنها صورت پذيرد.  شناخت مسائل و مشكلات جامعه به عوامل متعددي از جمله سطح فرهنگ، ساختار سنتي و اجتماعي، ميزان برخورداري از دانش و تكنولوژي سوابق تاريخي و. . .  بستگي دارد.

 

نقش همكار، هماهنگ كننده ،ارجاع و تسهيل كننده

اغلب پرستاران بهداشت جامعه به عنوان عضو گروه مراقبت‌هاي بهداشتي با گروه همكاري دارند. پرستار بهداشت جامعه اغلب به عنوان  مسئول هماهنگي در بين گروه ، عهده‌دار حفظ ارتباط بين ساير واحد‌ها است. علاوه بر آن مسئوليت برقراري ارتباط با ساير متخصصان بهداشت در گروه بهداشتي جهت مراقبت از بيماران،  مشورت و همكاري با آنها را نيز به عهده دارند. بنابراين پرستاران بهداشت در گروه بهداشت بين مددجو و خانواده او، پزشك معالج و ساير اعضاي گروه بهداشتي هماهنگي ايجاد  مي‌كنند.

 

نقش آموزشي  

پرستار بهداشت جامعه بايد قادر به آموزش گروه‌هاي مختلف مردم باشد.  در اين زمينه نياز به آگاهي و دانش روز دارد. آگاهي از اصول يادگيري علوم اجتماعي و روانشناسي براي او الزامي است. پرستاران بهداشت بايد به عنوان معلم بهداشت يا مشاور بيماران، خانواده‌ها و مدارس، مراكز بهداشت و مراكز صنعتي خدمت نمايند. پرستاران بهداشت به علت تماس دوستانه و مكرري كه با افراد خانواده‌ها و جوامع دارند، داراي موقعيتي استثنايي هستند و مي‌توانند اطلاعات علمي را به زبان ساده براي مددجويان بيان نمايند، به طوري كه بتوانند طبق آن عمل كنند. اگر چه آموزش بهداشت از مسئوليت‌هاي مهم پرستاران محسوب مي‌شود ولي آغاز توجه مسئولان به ضرورت آماده سازي پرستاران براي اجراي وظايف آموزشي به سال 1918 باز مي‌گردد. از سال 1950 آموزش و مباحث مربوط به آن مانند روانشناسي آموزشي، اصول كار آموزي و يادگيري مهارت‌هاي آموزشي به عنوان يكي از دروس بنيادي در آموزش پرستاران مورد تأكيد خاص قرار گرفت ( اشلي و لابل 1976). اهميت به آنجا رسيد كه در آغاز فعاليت‌هاي پرستاري، آموزش بهداشت به منظور حفظ و توسعه سلامتي جزء هدف‌هاي اصلي خدمات پرستاري عنوان شد كه از طريق تماس مستقيم پرستاران با افراد خانواده‌ها در خانه يا در اجتماع تحقق مي‌يابد. پوق و چيتسونگ (1978) مي‌نويسند كه فعاليت‌هاي آموزشي از مهمترين بخشهاي مراقبت پرستاري است و پرستار بهداشت به علت علم دوگانه اش در طب درماني و پيشگيري، برنامه‌ريز خوبي در امر آموزش بهداشت است. پرستار بهداشت جامعه كه با افراد مختلف جامعه در ارتباط است، مي‌تواند در امر آموزش بهداشت از طريق مراكز بهداشتي و بازديد از منازل بسيار مفيد عمل كند.

 نقش مشاور:با توجه به ارتباط موجود بين پرستار و بيمار و پزشك ، دريافت كنندگان خدمات معمولاً از پرستاران براي طرح مسائل خود كمك مي‌گيرند. پرستاران بهداشت جامعه در مسائل بهداشتي براي مددجويان خود نقش مشاور و راهنما را ايفا مي‌كنند. اين دو فعاليت يعني مشاوره و راهنمايي مكمل يكديگرند. فري من مي نويسد كه مشخص ترين نقش پرستار بهداشت جامعه مشاوره است و موقعي مي‌توان او را مشاور خوبي خطاب كرد كه مسائل و مشكلات طرف مقابل را خواهرانه بشناسد و راه حل‌هاي مناسب ارائه دهد.  

 نقش ارائه دهندة خدمات و مراقبت

پرستار بهداشت جامعه علاوه بر مسئوليت ارتباط با مددجويان، عهده دار مسئوليت ارائه خدمات پرستاري مانند تعويض پانسمان، تزريق يا اندازگيري درجه حرارت و فشار خون هستند. با اينكه مراقبت‌هاي بهداشتي در اصل به منظور پيشگيري انجام مي‌گيرد، پرستاران بهداشت جامعه در بسياري از مواقع خود را بر بالين بيماران مي يابند. شايد به اين دليل كه پرستاري از ديرباز نماد  ايثار و مهرباني بوده است. پرستاران در قبال ارتقاء سطح سلامتي، جلوگيري از بروز بيماري ها، كوشش جهت كاهش شدت بيماري در بيماران و برگرداندن سلامتي به آنها كمك مي‌كنند. هر چند تشخيص و درمان از مسئوليت‌هاي پزشكان است ولي بررسي و شناخت بيمار، تعيين نيازها به يك نوع مراقبت پرستاري خواهد انجاميد كه به برنامه‌هاي درماني پزشك كمك شاياني مي‌نمايد.

نقش سازمان‌دهنده جامعه

   سازمان‌دهي به معني طرح روش‌ها و مشخص كردن فعاليت‌هايي  براي ايجاد پيوستگي متقابل بين چند سيستم فرعي و كل سيستم سازماني است كه لازمة تحقق هدف‌هاي سيستم است. از طريق فراگرد سازمان دهي گروهي از افراد در قالب واحدهاي متشكلي قرار مي‌گيرند تا با توانايي‌هاي لازم و كافي، فعاليت‌هاي مؤثري را براي نيل به هدف‌هاي مشخص انجام دهند. در سال‌هاي اخير فعاليت‌هاي گروهي براي ايجاد تغييرات مطلوب گسترش يافته است. اين گروه‌ها مي‌توانند متشكل از همسايگان باشند.  يك يا چند سازمان دهنده فعال در ميان اين گروه سرپرستي تمام گروه را به عهده  مي‌گيرند، در اين گروه‌ها  پرستاران بهداشت جامعه با استفاده از دانش و مهارت‌هاي خود مي‌توانند قدم‌هاي مؤثري در راه توسعه خدمات بهداشتي بردارند. اين نقش ممكن است مرحله اي ماوراي نقش حمايتي پرستاران بهداشت باشد. انجام چنين فعاليت‌هايي ممكن است دشوار باشد اما حاصل آن ارائه خدمات بهداشتي حرفه اي توسط افراد جامعه است  كه گروه به شكل خود نگاهدارنده آنرا ارائه مي‌دهد.

نقش مشاهده‌گر حساس

پرستار بهداشت مشاهده كننده رفتارها، عكس العمل‌ها و  وضعيت رشد و تكامل دريافت كننده خدمات است. او ضمن ارزيابي وضعيت جسماني بايد به مسائل محيط اعم از محيط فيزيكي، رواني و اجتماعي توجه داشته باشد و آنها را گزارش نمايد. با توجه به اينكه پرستار بهداشت تنها ملاقات كننده بهداشتي در منازل است مشاهدات او بسيار اهميت دارد.

 نقش مديریت و رهبری

پرستار بهداشت جامعه به عنوان مدير برقرار كننده تعادل و تدوين كننده برنامه‌هاي مراقبتي است.  فايول معتقد است كه مديريت بايد با دانش علمي،  مهارت فني و اخلاق اجتماعي توأم باشد. او كاركرد‌هاي اساسي مديريت را به برنامه‌ريزي، سازمان‌دهي، فرماندهي، هماهنگي و كنترل يا نظارت تقسيم بندي نموده است. نقش مدير با نقش هماهنگ كننده و تسهيل كننده متفاوت است. معمولاً پرستاران بهداشت جامعه تجربه زيادي در آموزش و آماده كردن افراد براي ايفاي نقش‌هاي ويژه دارند و به عنوان يكي از اعضاي حرفه اي گروه بهداشت مي‌توانند بهترين موقعيت را در نقش هماهنگ كننده و مدير داشته باشند. كوئين (1982) معتقد است كه پرستاران بهداشت در هر سطحي از مديريت از موقعيت‌هاي كلينيكي كه مستقيماً به مراقبت از بيمار مي انجامد تا بالاترين سطح از تدوين لوايح و تنظيم مقررات در سطح كشور و نيز به عنوان اداره كننده واحد‌هاي خدمات بهداشتي بين المللي مي‌توانند نقش فعال داشته باشند.

 نقش ارزشيابي كننده

ارزشيابي عيني مستلزم آگاهي از نوع اطلاعاتي است كه در هر مورد بايد جمع آوري گردد. ارزشيابي جامع‌تر از اندازه‌گيري و ارزيابي است. ارزشيابي، توصيفي كمي و كيفي از رفتار به دست مي‌دهد و افزون بر آن شامل داوري ارزشي درباره مطلوب بودن يا مطلوب نبودن موارد اندازه‌گيري شده نيز هست. در ارائه خدمات بهداشتي، ارزشيابي چگونگي ارائه خدمات بهداشتي  همچنين بررسي و شناخت نياز مددجويان، ارزيابي عملكرد خود و ساير كاركنان گروه بهداشتي ، بررسي اينكه سيستم به كليه اهداف خود رسيده است يا نه و يافتن كمبود‌ها و نواقص موجود در فرآيند حركت به عهده پرستاران بهداشت جامعه است. گاهي ممكن است يك مركز بهداشتي امكانات بيشتري نسبت به بازده مادي خود داشته باشد. پرستار بهداشت جامعه با آگاهي‌هاي تخصصي و ويژه خود مي‌تواند  نقش ارزشيابي كننده را در اين سيستم عهده دار شود.

 نقش اطلاعات دهنده و پژوهشگر

عدم سلامت در ميليون‌ها انسان مسئله اي بسيار بزرگ و پيچيده است و به همين علت توجه سازمان جهاني بهداشت به پژوهش‌هاي علمي و تكنولوژي پيشرفته براي يافتن راههاي علمي ممكن است به حل مشكلات بهداشتي جوامع منجر گردد. فعاليت در اين حيطه نياز به پرسش دارد، در حقيقت پژوهش راهي منطقي و مداوم براي شناخت و حل مشكلات بهداشتي است.  جمع آوري اطلاعات بايد به روش سيستماتيك انجام و مراقبت‌هاي بهداشتي بر اطلاعات سازمان يافته بنا شود.  آرچر و فلش من تحقيق را از وظايف پرستاران بهداشت جامعه مي دانند و معتقدند كه جمع آوري اطلاعات توسط پرستاران بهداشت مرحله اي اساسي در فرآيند تشخيص، تصميم‌گيري و تحقيق است پژوهش اعم از بنيادي يا كاربردي در جهت ارتقاء سطح سلامتي در كشور از مسائل بسيار مهم است. اسپالدينگ و ناتر تحقيق را به منظور ارائه روش‌هايي كه با آن پرستار تخصصي بهداشت به رفع نياز‌هاي بهداشتي جامعه بپردازد، از وظايف پرستار بهداشت جامعه دانسته اند.

 نقش حفاظتي و وکالتی 

پرستاران بهداشت داراي نقش كليدي در ارتقاء سلامتي با تأكيد بر سه سطح پيشگيري هستند. دوگاس در مورد نقش حفاظتي پرستاران بهداشت مي‌نويسد كه چون انسان موجودي است با ابعاد اجتماعي و جسمي متفاوت، نيازهاي مختلفي نيز دارد. نياز به برقراري ارتباط، ايجاد صميميت و احساس راحتي از جمله عوامل ضروري براي ايجاد امنيت است در اين خصوص مسئوليت پرستاران بهداشت جامعه كمك به افراد براي ايجاد احساس امنيت در آنان و تقويت اعتماد به نفس و احترام گذاردن به خويشتن است. شوراي بين المللي پرستاران در بيانيه اجلاس آگوست (1975) در مورد نقش حفاظتي پرستاران، وظيفه اين گروه را به شرح زير بيان مي‌كند :

  الف) پرستاران بهداشت موظف به افزايش آگاهي و توسعه دانش حرفه اي خود درباره خطرات مواد شيميايي راديواكتيو و راه‌هاي مبارزه با عوارض آنها هستند.

ب) پرستاران بهداشت بايد آگاهي‌هاي لازم درباره بيماري‌هاي محيطي، عوارض و راه‌هاي پيشگيري از آنها داشته باشند

عوارض محيطي شامل آلودگي محيط كار، عدم امنيت بزرگراه‌ها، آب ناسالم و غيره است. پرستاران موظف به حفظ بهداشت محيط براي افراد خانواده‌ها و گروه‌هاي اجتماعي، كنترل بيماري و پيشگيري از عفونت‌هاي فيزيكي هستند.

پرستاران بهداشت جامعه طبق شرح وظايفشان عهده دار اموري از قبيل بررسي مشكلات محيطي، شركت در انجام تحقيقات جهت جمع آوري اطلاعات براي آگاهي و پيشگيري از عوارض ناشي از محيط، بررسي حوادث در منزل، مدرسه، محيط كار و بيمارستان هستند. مسئوليت پيشگيري از حوادث در رابطه با رعايت اصول بهداشتي در نقش حفاظتي پرستاران بهداشت  مستتر است.  كي وود (1982) حيطه فعاليت پرستار بهداشت را شامل پيشگيري از حوادث محيطي، بيماري‌ها و كنترل سوانح محيطي بيان مي‌كند.  فري من در مورد نقش پرستار بهداشت جامعه در مبارزه با آلودگي محيط زيست مي نويسد كه پرستار بهداشت در فعاليت‌هاي پرستاري خود بايد به عوامل مختلف محيطي كه بر سلامت اثر مي‌گذارد توجه كند و براي حفظ ايمني و پيشگيري از بيماري‌هاي محيطي اقدام كند. او از طريق بررسي محيط و مشاهده مي‌تواند به خطرات محيطي پي ببرد و بيمار يابي گروهي بكند. پرستار بهداشت جامعه به عنوان يك مشاهده كننده حساس براي پي بردن به نيازهاي بهداشتي و رفع آنها بايد مطالعه و تحقيق كند. علل را شناسايي و تصميم مناسب اتخاذ نمايد. البته گاهي نياز‌هاي بهداشتي يك محيط چنان واضح است كه فقط با مشاهده مي‌توان به آن پي برد و نيازي به تحقيق نيست، مانند فقدان آب بهداشتي، دفع غير بهداشتي زباله،  وجود لاشه حيوانات در محيط . حمايت جامعه، كوشش در زمينه حفظ منابع موجود در محيط، ايجاد انگيزه براي تغيير عادات و رفتارهاي افراد براي سالم سازي محيط، همكاري با مهندسان بهداشت محيط، به وجود آوردن هماهنگي لازم جهت ارائه طرح و برنامه‌ريزي اجراي برنامه‌هاي بهداشتي محيط از مسئوليت‌هاي پرستار بهداشت جامعه است. كي وود با تأكيد بر اهميت آگاهي پرستاران بهداشت از بهداشت محيط مي‌گويد كه اين گروه بايد آگاهي‌هاي خود در حوزه‌هايي مانند تحقيق، بررسي و شناخت فرد و جامعه و آموزش بهداشت و مداخلات پرستاري در ارتباط با مسائل محيطي شامل مسائلي از قبيل شناخت مواد سمي، طرز درمان مسموميت ها، جلوگيري از آلودگي هوا، آب، مسكن، غذا و غيره را  از طريق آموزش افزايش دهند و معتقد است كه پرستاران بهداشت جامعه با آگاهي از اقدامات حفاظتي پيشگيري‌كننده، مي‌توانند نقش مثبتي در حفاظت از محيط ايفا كنند.

 تحصیلات تکمیلی در پرستاری

دوره كارشناسي ارشد پرستاري

فارغ‌التحصيلان دوره كارشناسي پرستاري ، طبق ضوابط خاص، قبولي در آزمون ورودي و همچنين مصاحبه ورودي در دوره دو ساله كارشناسي ارشد پرستاري پذيرفته مي‌شوند. در اين دوره  در حدود ۲۹ واحد درسي (شامل دروس اصلي ۷ واحد، دروس تخصصي و الزامي ۸ واحد و دروس اختياري ۱۱ واحد ) و ۶ واحد پايان‌نامه ارائه مي‌گردد. دانشجويان در يكي از گرايش ها يا  تخصصهاي آموزش پرستاري يا مديريت خدمات پرستاري بيماريهاي جراحي و داخلي/ بزرگسالان، پرستاري بهداشت/سلامت جامعه،پرستاري كودكان، پرستاري بهداشت روان و يا  رشته هاي  تخصصي پرستاري ويژه، پرستاري ويژه نوزادان، پرستاري سالمندان ادامه تحصيل مي‌دهند . همچنين كارشناسان پرستاري مي توانند بر اساس علاقه خود با تقويت مباني علمي و عملي با شركت درآزمون هاي چند رشته اي در رشته هاي اپيدميولوژي َ آناتومیَ فیزیولوژیَ، آموزش بهداشت، مديريت خدمات بهداشتي درماني، فن اوري ارتباطات و ...) نيز ادامه تحصيل دهند. 

فارغ‌التحصيلان كارشناسي ارشد در سطوح بالاي تخصص در هدايت امور آموزشي، مديريت خدمات پرستاري و ارائه خدمات باليني در دانشكده‌هاي پرستاري و مراكز مختلف بهداشتي درماني خدمت مي‌كننددر. حالت مطلوب اين فارغ‌التحصيلان بايد قادر باشند با بهره گيري از مهارت هاي  ارتباطي، حل مسئله، تفكر انتقادي و خلاقيت   امور مهم و مشكلات آموزش خدمات پرستاري و به طور كلي  بهداشت و درمان جامعه را مشخص و با تصميم‌گيري و ايجاد تغيير براي اصلاح وضع موجود و ايجاد تغييرات مطلوب برنامه‌ريزي و آن را اجرا نمايند.

اسامی دانشگاههای دارای مقطع تحصیلات تکمیلی در رشته پرستاری(بترتیب حروف الفبا)

دوره دكتراي پرستاري

دارندگان مدرك كارشناسي ارشد پرستاري طبق ضوابط خاصي ، قبولي در آزمون كتبي ورودي و مصاحبه و گذراندن دوره آموزشي شامل ۲۵ واحد دروس اختصاصي، ۲۰واحد رساله دكتري و امتحان جامع دكتري به دريافت درجه دكتراي پرستاري نايل مي‌گردند. اين دوره در حال حاضر در برخی دانشگاه های علوم پزشکی بزرگ كشور(تربیت مدرس- تهران-ایران- شهید بهشتی -بهزیستی- اصفهان-مشهد-تبریز-شیراز-کرمان) داير مي‌باشد. دارندگان درجه دكتراي پرستاري در حال حاضر امور برنامه‌ريزي آموزشي و پژوهشي، تدريس و تحقيق و مديريت در سطوح بالاتر را در دانشگاههاي علوم پزشكي (آزاد و دولتي) عهده‌دار مي‌شوند.

مختصر تاریخچه دوره دکتری پرستاری در ایران

تلاش برای اخذ مجوز جهت ایجاد مقطع دکتری پرستاری از دهه   ۶۰   در ایران شروع شد و مکاتبات و موافقتها و تنظیم برنامه درسی عملا در دهه ۷۰ یعنی از سال ۱۳۷۰ به بعد بطور عملی و پیگیر آغاز گردید این تلاشها در سال ۱۳۷۳ نتیجه داد و با برنامه این مقطع در دانشگاه علوم پزشکی تبریز موافقت گردید و دانشکده پرستاری مامایی دانشگاه علوم پزشکی تبریز جذب دانشجو جهت مقطع دکتری پرستاری را از طریق آزمون کنکور سراسری در سال ۱۳۷۴ انجام داد که اهم موارد تا کنون بشرح ذیل می باشد.

 اولین دوره دکتری پرستاری در سال ۱۳۷۴ در دانشگاه علوم پزشکی تبریز با ۳ دانشجو در ایران اغاز گشت. وپس از آن در سال ۱۳۷۵ دانشگاه تربیت مدرس با چهار دانشجو تربیت دانشجوی دکتری پرستاری را آغاز نمود.

 از سال ۱۳۷۴تا سال ۱۳۷۸ فقط دو دانشگاه تربیت مدرس و تبریز پذیرش دانشجو داشتند و در این سال دانشگاههای تهران و ایران نیز برای اولین دوره دانشجوی پرستاری را در مقطع دکتری پذیرش نمودند.

در حال حاضر تعداد دانشگاههایی که دارای مجور تربیت دانشجوی دکتری تخصصی پرستاری می باشند شامل ۱۱ دانشگاه اصلي: اصفهان،ایران،  تبریز، تربیت مدرس، تهران، شهید بهشتی، علوم بهزیستی و توانبخشی، کرمان، اهواز، بقیه ا…الاعظم و  شیراز و برخي شاخه هاي بين الملل دانشگاه هاي تهران، شهيد بهشتي، تبريز و ...می باشند.

 اطلاعات بیشتر درباره رشته و شغل پرستاري :

براي كسب اطلاعات بيشتر مي توان به وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكي _ دانشگاه علوم پزشكي، دانشكدههاي پرستاري، بيمارستانهاي دولتي و خصوصي، سازمان نظام پرستاري و ... مراجعه نمود.

(اقتباس مطالب با کمی تغییر از منابع اینترنتی)